Alexandra van Dongen (Leiden, 1961) is een Nederlandse kunsthistorica, auteur en conservator historische vormgeving bij Museum Boijmans Van Beuningen in Rotterdam. Zij houdt zich in haar werk en publicaties bezig met de materiële cultuur en de rol van alledaagse objecten in de beeldende kunst, waarbij ze kunsthistorisch onderzoek combineert met een scherp oog voor gebruiksvoorwerpen en hun betekenis.

In 2022 verscheen haar boek Dichter bij Vincent. Alledaagse voorwerpen in het werk van Vincent van Gogh, waarin zij de rol van dagelijkse objecten in het werk van Van Gogh centraal stelt — een studie die haar in 2024 de Mr. J.W. Frederiksprijs opleverde, een belangrijke onderscheiding voor kunsthistorisch onderzoek en publicaties.

Van Dongen bouwde voort op dit thematische spoor met haar meest recente publicatie De tastbare wereld van Johannes Vermeer. Huisraad als schildersmodel, verschenen in 2025. In dit boek onderzoekt zij de uiteenlopende huiselijke gebruiksvoorwerpen die de Delftse meester Johannes Vermeer zo realistisch afbeeldde, van eenvoudige kookpotten tot kostbare juwelenkistjes. Door deze objecten te koppelen aan historische voorbeelden van zeventiende-eeuws huisraad biedt het werk een vernieuwend perspectief op Vermeers schilderijen en de materiële context waarin ze tot stand kwamen. Haar studie maakt onderdeel uit van het langlopende project ALMA: Art Linked to Material Artefacts bij Museum Boijmans Van Beuningen.

Alexandra van Dongen weet met haar onderzoeksboeken kunsthistorische inzichten toegankelijk te maken voor een breed publiek, en draagt bij aan een dieper begrip van hoe materiële cultuur en visuele kunst met elkaar zijn verweven.

Librar las De tastbare wereld van Johannes Vermeer.