Alfred Döblin

Alfred Döblin werd op 10 augustus 1878 geboren in Stettin, toen een Pruisische stad en tegenwoordig het Poolse Szczecin. Hij groeide op in een gezin dat vroeg ontwricht raakte toen zijn vader hen verliet, een breuk die zijn jeugd tekende. Dankzij financiële steun van familie kon hij toch een degelijke opleiding volgen en later geneeskunde studeren in Berlijn en Freiburg, waar hij zich specialiseerde in neurologie. Vanaf het begin van de twintigste eeuw werkte hij als psychiater in Berlijn, een beroep dat niet alleen zijn inkomen bepaalde maar ook diep doorwerkte in zijn literaire verbeelding.

Parallel aan zijn medische praktijk ontwikkelde Döblin zich tot schrijver. Hij publiceerde vroege verhalen en essays in avant-gardistische tijdschriften en experimenteerde met vorm en perspectief, beïnvloed door het expressionisme en later door meer afstandelijke, bijna journalistieke vertelvormen. Zijn werk vertrekt vaak vanuit de spanning tussen individu en massa, tussen menselijke autonomie en de krachten — sociaal, technologisch, historisch — die het individu dreigen te overspoelen. Tijdens de Eerste Wereldoorlog diende hij als arts in de Elzas, een ervaring die zijn aanvankelijke geloof in vooruitgang en techniek grondig nuanceerde.

In het Berlijn van het interbellum groeide Döblin uit tot een centrale figuur binnen de moderne Duitse literatuur. Hij bleef schrijven en publiceren terwijl hij zijn praktijk voortzette, en bouwde een omvangrijk oeuvre op waarin experiment en maatschappijkritiek hand in hand gaan. Zijn bekendste roman, Berlin Alexanderplatz uit 1929, betekende zijn doorbraak en geldt als een van de eerste grote stadsromans in het Duits. Het boek, met zijn montageachtige stijl en focus op het leven in de grootstad, werd later verboden door het naziregime en belandde op de lijsten van verbrandde literatuur.

Na de machtsovername door de nazi’s in 1933 verliet Döblin Duitsland en ging in ballingschap, eerst in Frankrijk en later in de Verenigde Staten. Na de oorlog keerde hij terug naar Duitsland, waar hij zijn laatste jaren doorbracht. Hij overleed op 26 juni 1957 in Emmendingen. Zijn werk bleef invloedrijk, vooral vanwege de formele vernieuwing en zijn poging om de moderne, gefragmenteerde werkelijkheid literair te vatten.