Antoon Coolen

Antonius Franciscus (Antoon) Coolen (Wijlre, 17 april 1897 – Waalre, 9 november 1961) was een Nederlandse romanschrijver. Zijn werk speelt zich vaak af op het Oost-Brabantse platteland en wordt daarom doorgaans tot de streekliteratuur gerekend. Tegelijkertijd werd zijn werk door literatuurcritici lange tijd hoger aangeslagen dan veel andere streekromans, waardoor zijn plaats binnen de Nederlandse literatuur breder is dan het etiket alleen doet vermoeden.

Coolen werd geboren in het Zuid-Limburgse Wijlre als zoon van een bierbrouwer. Zijn ouders waren afkomstig uit Peelland. Het gezin verhuisde kort na zijn geboorte naar Zevenbergen en vestigde zich in 1903 in Deurne, waar zijn ouders een winkel begonnen. Daar kwam Coolen in contact met Hendrik Ouwerling, die een belangrijke inspiratiebron voor zijn literaire ontwikkeling werd. Coolen kreeg toegang tot diens omvangrijke privébibliotheek en maakte er kennis met literatuur die zijn eigen schrijverschap zou beïnvloeden.

Later vestigde Coolen zich in Waalre. In 1937 liet hij daar door architect H.W. Valk het huis De Kempen bouwen. Hij zette zich er ook in voor het behoud en de restauratie van de oude dorpskerk. Zijn sterke verbondenheid met Brabant bleef gedurende zijn hele leven zichtbaar in zijn werk.

Coolen verwierf vooral bekendheid met romans als Dorp aan de rivier, Herberg in ’t misverstand en De Goede Moordenaar. Dorp aan de rivier werd geïnspireerd door de arts en kunstenaar Hendrik Wiegersma en diens vader. De Goede Moordenaar is gebaseerd op de moord op Pietje Munsters in 1910, die Coolen in romanvorm verwerkte.

Hoewel zijn boeken vaak als streekromans worden aangeduid, wijkt zijn werk af van het meer conventionele beeld dat aan het genre verbonden is. Coolen sluit eerder aan bij de impressionistische traditie van schrijvers als Stijn Streuvels. Zijn belangstelling gaat niet alleen uit naar het Brabantse landschap en de plaatselijke gebruiken, maar ook naar de innerlijke wereld van zijn personages en de spanningen binnen een gesloten gemeenschap.

Naast zijn romans was Coolen actief als literator voor Radio Herrijzend Nederland. Ook buiten zijn literaire werk bleef hij nauw betrokken bij het culturele leven in Brabant.

Coolen was getrouwd met Gerda de Jong. Het echtpaar kreeg vier zonen. Zijn belangstelling voor de literatuur klinkt zelfs door in hun namen: zijn drie oudste zonen werden genoemd naar Stijn Streuvels, Guido Gezelle en Felix Timmermans. De vierde zoon kreeg de naam Hendricus, naar Hendrik Wiegersma en diens vrouw Petronella.

In oktober 1961 viel Coolen onder onopgehelderde omstandigheden uit een rijdende trein. Hij raakte daarbij ernstig gewond en overleed een maand later, op 64-jarige leeftijd, aan de gevolgen van de val. Hij werd begraven bij de Oude Sint-Willibrorduskerk in Waalre.

Het werk van Antoon Coolen werd verschillende malen verfilmd. Zijn romans en verhalen behoren inmiddels tot het klassieke Brabantse literaire erfgoed. Zijn betekenis reikt echter verder dan het regionale decor: Coolen wist het dorpsleven te gebruiken als uitgangspunt voor verhalen over menselijke verlangens, sociale verhoudingen, schuld en de spanning tussen individu en gemeenschap.