Cécile Wajsbrot

Cécile Wajsbrot (Parijs, 21 juli 1954) is een Franse schrijver, essayist en vertaler. In haar omvangrijke oeuvre onderzoekt zij de werking van herinnering, verlies en geschiedenis en de manier waarop het verleden blijft doorwerken in het heden. Haar romans hebben vaak een autobiografische achtergrond en bewegen zich op het snijvlak van persoonlijke herinnering, Europese geschiedenis en literatuur.

Wajsbrot werd geboren in Parijs als dochter van Poolse Joodse ouders die in de jaren dertig naar Frankrijk waren gevlucht. De Tweede Wereldoorlog heeft een blijvende plaats in haar werk. Haar grootvader werd tijdens de Duitse bezetting van Parijs opgepakt, gedeporteerd en later in Auschwitz vermoord. Haar grootmoeder en haar moeder, die toen nog een kind was, overleefden de oorlog door onder te duiken.

Die familiegeschiedenis vormt een belangrijke onderlaag van Wajsbrots schrijverschap. Zij groeide op in een omgeving waarin over de vervolging en de Joodse afkomst van haar familie maar weinig werd gesproken. Juist dat zwijgen werd later een van de centrale thema’s in haar werk. Voor Wajsbrot is het verleden niet verdwenen omdat er niet over wordt gesproken. Het blijft aanwezig in herinneringen, stiltes en de levens van volgende generaties.

Na haar middelbare school studeerde Wajsbrot vergelijkende literatuurwetenschap aan de Sorbonne in Parijs. Ze werkte aanvankelijk als radioredacteur en leraar Frans en later als freelance journalist en vertaler. Uiteindelijk besloot zij zich volledig aan de literatuur te wijden.

Als vertaler bracht zij onder meer werk van Virginia Woolf, Violet Trefusis en Stefan Heym vanuit het Engels en Duits naar het Frans. Haar ervaring als vertaler heeft ook haar eigen schrijverschap beïnvloed. Taal, meertaligheid en de verhouding tussen verschillende Europese culturen spelen een belangrijke rol in haar werk.

Wajsbrot ontwikkelde bovendien een bijzondere band met Duitsland. Om haar grootmoeder, die Jiddisch sprak, beter te kunnen begrijpen, koos zij op school voor Duits. In 2007 verbleef zij een jaar in Berlijn. De stad maakte diepe indruk op haar, mede door de zichtbaarheid van het Duitse oorlogsverleden. Waar de geschiedenis in Parijs volgens haar vaak minder tastbaar aanwezig was, wordt zij in Berlijn voortdurend zichtbaar in monumenten, gedenkplaten en Stolpersteine.

Die verbondenheid met Berlijn werd een belangrijk onderdeel van haar literaire wereld. Sindsdien verdeelt Wajsbrot haar tijd tussen Parijs en Berlijn. In 2016 ontving zij de Prix de l’Académie de Berlin, een onderscheiding die haar bijzondere culturele verbondenheid met Duitsland onderstreept.

Wajsbrot debuteerde in 1982 en heeft inmiddels meer dan twintig romans en essays gepubliceerd. Haar werk raakt regelmatig aan de Holocaust en aan het zwijgen dat daarop in de naoorlogse periode volgde. Daarbij schrijft zij niet uitsluitend over historische gebeurtenissen, maar vooral over de manier waarop geschiedenis doorwerkt in het bewustzijn van mensen die haar zelf niet hebben meegemaakt.

Haar romans zijn vaak beschouwend en literair verfijnd. Wajsbrot heeft weinig belangstelling voor een spectaculaire plot; zij concentreert zich eerder op herinnering, waarneming, taal en de innerlijke bewegingen van haar personages. De grens tussen essay en roman is daardoor soms nauwelijks zichtbaar.

Met Caspar-Friedrich-Strasse verscheen voor het eerst een werk van Wajsbrot in Nederlandse vertaling. De roman sluit aan bij haar voortdurende onderzoek naar geschiedenis, herinnering en de Europese culturele ruimte. Ook Nevermore kreeg een warme ontvangst in Vlaanderen en Nederland.

Cécile Wajsbrot neemt binnen de hedendaagse Franse literatuur een bijzondere plaats in. Als schrijver én vertaler beweegt zij zich voortdurend tussen talen en landen, tussen heden en verleden. Haar werk laat zien dat geschiedenis niet alleen wordt bewaard in archieven en monumenten, maar ook in families, talen en de stiltes die van generatie op generatie worden doorgegeven.