Erik Vlaminck (Kapellen, 2 juli 1954) is een Vlaamse roman- en theaterauteur die in zijn werk consequent aandacht heeft voor mensen die zich aan de rand van de samenleving bevinden. Zijn personages zijn vaak geen uitzonderlijke helden, maar gewone mensen met levens die door armoede, sociale omstandigheden, familiegeschiedenis of pech een ongebruikelijke wending hebben genomen. Die belangstelling voor het alledaagse en maatschappelijk kwetsbare vormt een belangrijke constante in zijn schrijverschap.
Vlaminck groeide op als zoon van handelsreiziger Georges Vlaminck en naaister Anna Rombouts. Hij volgde onderwijs aan het Sint-Michielscollege in Brasschaat en studeerde vervolgens aan het H. Pius X-instituut in Antwerpen, waar hij een lerarenopleiding volgde. Na zijn opleiding ging hij aan de slag als hulpverlener in een psychiatrisch centrum. Die ervaring met de welzijnssector zou later een duidelijke invloed hebben op zijn blik als schrijver. Hij ontwikkelde een bijzondere gevoeligheid voor mensen die gemakkelijk over het hoofd worden gezien of door de samenleving in een hokje worden geplaatst.
In 1976 debuteerde Vlaminck met de novelle De troost. Enkele jaren later raakte hij ook betrokken bij het theater. In 1980 was hij medeoprichter van het sociaal geïnspireerde Seeftheater, waar hij tot 1984 vier stukken regisseerde. Zijn werk in de welzijnssector bleef ondertussen een belangrijk onderdeel van zijn leven. Theater en literatuur boden hem verschillende manieren om maatschappelijke onderwerpen aan de orde te stellen, zonder dat zijn werk daardoor uitsluitend als geëngageerde kunst kan worden beschouwd.
Een belangrijke plaats in zijn vroege oeuvre wordt ingenomen door de zesdelige romancyclus over het leven van gewone mensen in het Vlaanderen van de twintigste eeuw. De reeks werd in 2005 gebundeld in drie delen: Langs moederszijde, Langs vaderszijde en Langs schrijverszijde. Vlaminck kijkt daarin naar de grote veranderingen van de twintigste eeuw vanuit de levens van mensen die zelden in de officiële geschiedenisboeken terechtkomen. Familiegeschiedenis, herinnering en sociale afkomst krijgen daardoor een belangrijke plaats in zijn werk.
Bij een breder publiek brak hij door met Suikerspin uit 2008 en Brandlucht uit 2011. Ook daarin combineert hij een sterke belangstelling voor individuele levens met een bredere maatschappelijke blik. Zijn personages zijn doorgaans niet bezig met grote historische of politieke ontwikkelingen; ze proberen vooral hun eigen leven leefbaar te houden. Juist daardoor kunnen grotere maatschappelijke veranderingen in zijn romans des te overtuigender zichtbaar worden.
Een andere bekende creatie is Dikke Freddy, een dakloze die in 1993 zijn intrede deed in de columns die Vlaminck schreef voor het tijdschrift Alert. In de vorm van brieven richt deze figuur zich tot mensen en instellingen die macht hebben over het leven van anderen. De columns verschenen later ook in boekvorm en werden op de planken gebracht. Dikke Freddy combineert humor met maatschappijkritiek en is kenmerkend voor Vlamincks manier van werken: een ogenschijnlijk eenvoudige stem kan een scherpe vraag stellen over de manier waarop een samenleving met kwetsbare mensen omgaat.
Vanaf 1994 werkte Vlaminck voltijds als schrijver. Daarnaast bleef hij actief binnen het literaire veld. Vanaf 1997 was hij docent aan de Antwerpse SchrijversAcademie, waarvan hij vanaf 2000 de leiding kreeg. In 2006 was hij medeoprichter van de Vlaamse Auteursvereniging en werd hij de eerste voorzitter. Daarmee hield zijn betrokkenheid bij de positie van schrijvers niet op bij zijn eigen literaire werk.
In 2012 werd Vlaminck verkozen tot lid van de Koninklijke Academie voor Nederlandse Taal en Letteren. Van 2015 tot 2017 was hij voorzitter van de academie. Later nam hij ook een bestuurlijke rol op binnen PEN Vlaanderen, waarvan hij van 2018 tot 2023 voorzitter was. Zijn loopbaan laat daarmee een combinatie zien van schrijverschap, onderwijs, maatschappelijke betrokkenheid en inzet voor de bredere literaire gemeenschap.
Vlamincks stijl is toegankelijk en direct, maar zijn verhalen zijn zelden eenvoudig. Hij heeft een scherp oog voor sociale verhoudingen en voor de manieren waarop mensen zichzelf en elkaar proberen te beschermen. Humor speelt daarbij een belangrijke rol. Die humor maakt zijn werk licht genoeg om leesbaar te blijven, terwijl de onderliggende thematiek vaak confronterend is. Een kleine kanttekening is dat zijn maatschappelijke betrokkenheid soms zo duidelijk aanwezig is dat de literaire gelaagdheid op de achtergrond kan raken. Toch weet hij meestal te voorkomen dat zijn personages slechts dragers van een boodschap worden.
