Frans Kellendonk

Frans Kellendonk (Nijmegen, 1951 – Amsterdam, 1990) was een Nederlandse schrijver, vertaler en anglist. Hij behoort tot de belangrijkste Nederlandse auteurs van zijn generatie. Zijn romans en verhalen worden gekenmerkt door een sterke belangstelling voor de verhouding tussen fictie en werkelijkheid, geloof en ongeloof, traditie en moderniteit. Zijn bekendste roman is Mystiek lichaam uit 1986.

Kellendonk groeide op in Nijmegen en schreef al op jonge leeftijd verhalen, strips en een eigen familiekrant. Als tiener hield hij zich bovendien bezig met literair vertalen en vertaalde hij liedteksten van Bob Dylan. Later studeerde hij Engelse taal- en letterkunde aan de Katholieke Universiteit Nijmegen en bracht hij een studiejaar door in Birmingham. Hij promoveerde op een proefschrift over het zeventiende-eeuwse Londense uitgevershuis van John en Richard Marriott, dat onder meer werken van John Donne uitgaf.

Naast zijn academische werkzaamheden was Kellendonk actief als schrijver, vertaler, recensent en redacteur. Hij werkte aan verschillende Nederlandse universiteiten en was in 1979 enige tijd verbonden aan de Universiteitsbibliotheek Leiden. Die ervaring verwerkte hij later in zijn roman Letter en geest.

In 1977 debuteerde Kellendonk met de verhalenbundel Bouwval, waarvoor hij de Anton Wachterprijs ontving. Een jaar later trad hij toe tot de redactie van het literaire tijdschrift De Revisor, waarvan hij tot 1983 redacteur bleef. Zijn literaire ontwikkeling werd sterk verbonden met het zogenoemde Revisor-proza, waarin de betrouwbaarheid van de verteller en de verhouding tussen werkelijkheid en verbeelding belangrijke thema’s zijn.

Kellendonk was ook een gerespecteerd vertaler uit het Engels. Hij vertaalde onder meer werk van Laurence Sterne en Henry James. Zijn vertaalwerk stond niet los van zijn eigen schrijverschap: de precieze aandacht voor stijl, vertelperspectief en de mogelijkheden van taal vormt een wezenlijk onderdeel van zijn literaire werk.

Zijn romans De nietsnut (1979), Letter en geest (1982) en Mystiek lichaam (1986) vormen de kern van zijn oeuvre. Vooral Mystiek lichaam kreeg veel aandacht. De roman werd bekroond met de Ferdinand Bordewijk Prijs en genomineerd voor de AKO Literatuurprijs, maar leidde ook tot felle discussies over de religieuze, maatschappelijke en seksuele opvattingen die in het boek aan bod komen. Kellendonk wilde in zijn werk juist verschillende, soms tegengestelde overtuigingen tegenover elkaar plaatsen en onderzoeken wat daarvan overeind bleef.

Religie speelde daarbij een belangrijke rol. Kellendonk verzette zich tegen het idee dat godsdienst vanzelfsprekend als achterhaald moest worden beschouwd. Hij stelde moderne en traditionele opvattingen tegenover elkaar en onderzocht de betekenis van geloof, gemeenschap en transcendentie. In 1987 werkte hij deze ideeën verder uit in de Albert Verwey-lezingen, die later verschenen als Geschilderd eten.

Kellendonk overleed in 1990, kort na zijn 39e verjaardag. Zijn oeuvre bleef echter sterk aanwezig in de Nederlandse literatuur. In 1992 verscheen Het complete werk en in 2015 werd zijn Verzameld werk in twee delen uitgegeven. Ook verschenen zijn dagboeken en brieven postuum. Zijn literaire nalatenschap wordt bovendien levend gehouden door de naar hem genoemde Frans Kellendonk-prijs, die sinds 1993 wordt uitgereikt aan een Nederlandse auteur voor diens gehele oeuvre.

Hoewel Kellendonk tijdens zijn leven regelmatig als moeilijk, intellectualistisch of onmodieus werd beschouwd, heeft zijn werk zijn betekenis behouden. Zijn romans stellen geen eenvoudige antwoorden tegenover de problemen die ze oproepen. Juist de spanning tussen tegenstrijdige ideeën, de zorgvuldig geconstrueerde vertelvorm en de stilistische precisie maken zijn werk kenmerkend binnen de Nederlandse literatuur van de tweede helft van de twintigste eeuw.