Aardbei en chocola

Zirimiri Press 2018 52 pagina's 9789490042134 Paperback

In Aardbei en chocola schetst de Cubaanse schrijver Senel Paz een ontmoeting tussen twee mannen die op het eerste gezicht weinig met elkaar gemeen hebben. Het verhaal speelt zich af in Havana, dertig jaar na het uitbreken van de Cubaanse Revolutie. David is een jonge, politiek geëngageerde communist die gelooft in de idealen van de revolutie. Diego is homoseksueel, houdt van kunst en literatuur en staat kritisch tegenover de dogmatische opvattingen die het culturele en politieke leven beheersen. Hun kennismaking groeit uit tot een onverwachte vriendschap die de grenzen van hun overtuigingen op de proef stelt.

David ziet zichzelf aanvankelijk als iemand die de juiste politieke en morele overtuigingen verdedigt. Diego lijkt hem juist te vertegenwoordigen wat binnen zijn ideologische wereldbeeld verdacht of ongewenst is. Toch blijkt Diego geen karikatuur van een tegenstander, maar een intelligente, eigenzinnige man met een grote liefde voor cultuur en een uitgesproken gevoel voor humor. Door hun gesprekken begint David te ontdekken dat de werkelijkheid ingewikkelder is dan de politieke categorieën waarmee hij vertrouwd is. De persoonlijke ontmoeting brengt hem in aanraking met ideeën en ervaringen die niet zomaar in zijn bestaande overtuigingen passen.

De homoseksualiteit van Diego is daarbij meer dan een persoonlijk kenmerk. Ze maakt zichtbaar hoe een samenleving die gelijkheid en bevrijding als idealen naar voren schuift, tegelijk mensen kan uitsluiten wanneer zij niet beantwoorden aan de dominante normen. De roman onderzoekt de tegenstelling tussen de belofte van een rechtvaardige samenleving en de dagelijkse praktijk van discriminatie en sociale controle. Wie bepaalt welke levenswijze aanvaardbaar is? En hoeveel vrijheid blijft er over wanneer politieke loyaliteit ook voorschrijft hoe iemand zich privé moet gedragen?

Paz behandelt deze vragen zonder van zijn personages louter spreekbuizen voor een politieke boodschap te maken. De gesprekken tussen David en Diego zijn soms speels, soms confronterend en geregeld ironisch. De humor helpt de ernst van het onderwerp te dragen en maakt duidelijk hoe absurd vooroordelen kunnen worden wanneer ze als vanzelfsprekend worden beschouwd. Diego probeert David niet eenvoudigweg van zijn ongelijk te overtuigen. Door zijn persoonlijkheid, zijn culturele belangstelling en zijn manier van leven maakt hij vooral duidelijk dat een mens nooit volledig samenvalt met het etiket dat anderen op hem plakken.

Paz behandelt deze vragen zonder van zijn personages louter spreekbuizen voor een politieke boodschap te maken.

De kracht van de novelle ligt in de geleidelijke verschuiving in Davids blik. Zijn verandering komt niet voort uit één groot argument of een dramatische bekering, maar uit de ervaring van een vriendschap. Naarmate hij Diego beter leert kennen, wordt het moeilijker om hem te beoordelen vanuit de abstracte categorieën die hij eerder hanteerde. Daarmee raakt Paz aan een bredere menselijke kwestie: vooroordelen blijven vaak bestaan zolang mensen op afstand worden gehouden. Zodra de vermeende tegenstander een concreet gezicht en een eigen verhaal krijgt, komen de vanzelfsprekendheden van het eigen wereldbeeld onder druk te staan.

Toch is Aardbei en chocola geen eenvoudig pleidooi waarin persoonlijke sympathie alle politieke en maatschappelijke tegenstellingen oplost. De machtsverhoudingen blijven bestaan en de ruimte voor individuele vrijheid is niet onbeperkt. De vriendschap tussen beide mannen kan de maatschappelijke structuren niet zomaar veranderen. Juist dat verschil tussen persoonlijke toenadering en institutionele verandering geeft het verhaal zijn spanning. Begrip tussen mensen is noodzakelijk, maar niet altijd voldoende om discriminatie en uitsluiting te beëindigen.

De novelle kreeg internationale bekendheid en vormde de basis voor de Cubaanse film Fresa y chocolate uit 1993. Die verfilming maakte het verhaal ook buiten de Spaanstalige wereld bekend en vestigde de aandacht op de behandeling van homoseksuelen in Cuba. De betekenis van het boek reikt echter verder dan zijn historische context. De botsing tussen ideologische zekerheid en individuele vrijheid blijft herkenbaar in samenlevingen waar politieke of religieuze overtuigingen bepalen wie als volwaardig lid van de gemeenschap wordt beschouwd.

Een kleine selectie van Librar. elk weekend in uw mailbox?

VLIJM

Wat er binnenkomt

Al heel vroeg ontdekte ik dat ik een schrijver was. Ik moest dingen van me af schrijven om met zaken in het reine te komen. Als ik een tijdje niet kon schrijven, voelde ik hoe alles zich ophoopte, tot ik op barsten stond. Maar van schrijven alleen kun je niet overleven, tenzij je Herman Brusselmans of Tom Lanoye heet. Daarom werk ik ook nog in de kringloopwinkel. Daar is iedereen op de hoogte van mijn boekenliefde.

Scroll naar boven
Librar
Privacyoverzicht

Deze site maakt gebruik van cookies, zodat wij je de best mogelijke gebruikerservaring kunnen bieden. Cookie-informatie wordt opgeslagen in je browser en voert functies uit zoals het herkennen wanneer je terugkeert naar onze site en helpt ons team om te begrijpen welke delen van de site je het meest interessant en nuttig vindt.