Alleman

De Bezige Bij 2018 160 pagina's 9789403139807 Paperback

Wat blijft er over van een mensenleven wanneer ouderdom en lichamelijk verval steeds nadrukkelijker aanwezig worden? In Alleman richt Philip Roth zijn aandacht op een naamloze man die terugkijkt op zijn leven terwijl hij steeds meer wordt geconfronteerd met de beperkingen van zijn lichaam.

De hoofdpersoon heeft een turbulent leven achter de rug. Hij werkte als creatief directeur bij een reclamebureau in New York, was meerdere malen getrouwd en heeft drie kinderen. Hij heeft een dochter die van hem houdt, twee zoons die hem verachten en een broer die lichamelijk veel gezonder is dan hijzelf. Ook zijn drie huwelijken zijn geen onverdeeld succes geworden.

Roth geeft zijn hoofdpersoon bewust geen naam. Hij is daardoor niet alleen een individu, maar ook de alleman uit de titel: een gewone sterveling die uiteindelijk met dezelfde vragen wordt geconfronteerd als ieder ander. Hij wordt ouder, zijn lichaam begint hem steeds meer in de steek te laten en medische ingrepen worden een terugkerend onderdeel van zijn bestaan.

De dood is vanaf het begin aanwezig. Als kind maakt de hoofdpersoon op een strand zijn eerste ingrijpende confrontatie met sterfelijkheid mee. Die ervaring blijft in zijn geheugen hangen. Later, wanneer hij zelf ouder wordt, keert de dood steeds nadrukkelijker terug in zijn leven. Mensen om hem heen verdwijnen en zijn eigen lichamelijke aftakeling maakt duidelijk dat ook hij niet aan het einde kan ontsnappen.

Opvallend is dat Roth ouderdom niet beschrijft als een geleidelijke overgang naar wijsheid of berusting. Zijn hoofdpersoon verzet zich juist tegen het ouder worden. Hij kijkt met afgunst naar leeftijdgenoten die fitter zijn en raakt steeds sterker gefixeerd op zijn eigen lichamelijke gebreken. Zijn lichaam wordt een vijand die hij voortdurend probeert te repareren.

Daarmee is Alleman in zekere zin een roman over het lichaam. Roth schrijft zonder veel romantiek over operaties, littekens, medicijnen, ziekenhuisbezoeken en lichamelijke beperkingen. Het lichaam dat in de jeugd vanzelfsprekend functioneert, wordt op latere leeftijd een kwetsbaar en onbetrouwbaar bezit. Iedere nieuwe klacht is een herinnering aan de eindigheid.

Maar Roth maakt van zijn hoofdpersoon geen voorbeeldige oude man. Hij heeft fouten gemaakt. Zijn relaties met vrouwen zijn vaak mislukt en zijn verhouding met zijn zoons is ernstig beschadigd. Vooral dat laatste maakt het boek interessant: aan het einde van zijn leven krijgt hij geen overzichtelijk gevoel van voldoening. Sommige zaken zijn eenvoudigweg niet meer te herstellen.

De relatie met zijn broer Howie vormt een scherp contrast. Howie is ouder, maar lichamelijk opvallend vitaal. Hij is het bewijs dat ouder worden niet voor iedereen hetzelfde verloopt. De hoofdpersoon kan dat moeilijk verdragen. Zijn jaloezie laat zien hoezeer hij zijn eigenwaarde inmiddels koppelt aan lichamelijke conditie.

De relatie met zijn broer Howie vormt een scherp contrast.

De titel Alleman krijgt daardoor steeds meer betekenis. De hoofdpersoon is bijzonder in zijn persoonlijke geschiedenis, maar tegelijk volkomen gewoon in zijn sterfelijkheid. Hij kan rijkdom, succes, liefde en professionele erkenning hebben gekend, maar uiteindelijk worden die zaken ondergeschikt aan de vraag wat zijn lichaam nog aankan.

Roths stijl is in dit boek opvallend sober. Waar sommige van zijn romans breed uitwaaieren, blijft Alleman compact. De korte omvang versterkt de indruk van onvermijdelijkheid: er is weinig ruimte voor uitwegen of grote omwegen. Het leven wordt in herinneringen, medische gebeurtenissen en relaties teruggebracht tot wat uiteindelijk telt.

Toch is de roman nergens sentimenteel. Roth probeert de lezer niet te laten huilen om zijn hoofdpersoon. Hij laat hem juist zien als een mens met egoïsme, verlangens, fouten en spijt. Dat maakt zijn naderende dood niet minder aangrijpend, maar wel geloofwaardiger.

Ook de vraag naar spijt is belangrijk. De hoofdpersoon kijkt terug op de beslissingen die hij heeft genomen en op de mensen die hij heeft gekwetst. Maar Roth geeft geen eenvoudige mogelijkheid tot verzoening. Niet iedere fout kan worden rechtgezet en niet iedere verbroken relatie kan aan het einde van een leven worden hersteld.

Daarin schuilt de hardheid van Alleman. Het boek zegt eigenlijk dat het leven geen nette afronding garandeert. Mensen sterven met onafgemaakte zaken, met relaties die beschadigd zijn en met vragen waarop geen antwoord meer komt.

Tegelijkertijd is er iets bijna bevrijdends aan de manier waarop Roth dit beschrijft. Hij weigert van ouderdom een verheven levensfase te maken. Hij laat zien wat er werkelijk gebeurt wanneer het lichaam steeds meer aandacht opeist. Dat maakt Alleman confronterend, maar ook buitengewoon menselijk.

Een kleine selectie van Librar. elk weekend in uw mailbox?

VLIJM

PHP: Persoonlijke Haat tegen Programmeurs

Een ‘ethische inbreker’ ontdekte onlangs dat in veel huizen een touwtje met een sleutel achter de brievenbus hangt. Al twintig jaar lang, en niemand wist het, en niemand zou het ooit te weten zijn gekomen. Maar hij sprak zijn mond voorbij, en opeens ging iedereen zijn huis barricaderen. Je kon er niet meer in- of uit.

Scroll naar boven
Librar
Privacyoverzicht

Deze site maakt gebruik van cookies, zodat wij je de best mogelijke gebruikerservaring kunnen bieden. Cookie-informatie wordt opgeslagen in je browser en voert functies uit zoals het herkennen wanneer je terugkeert naar onze site en helpt ons team om te begrijpen welke delen van de site je het meest interessant en nuttig vindt.