Als de dieren

Moederschap wordt in de literatuur vaak voorgesteld als een vanzelfsprekende bron van liefde, verbondenheid en geluk. In Als de dieren ontmantelt Lieselot Mariën dat vertrouwde beeld met grote literaire precisie. Haar debuutroman is geen aanklacht en evenmin een autobiografische biecht, maar een indringende verkenning van een ervaring waarvoor taal nauwelijks lijkt te bestaan: de ontwrichting van een postnatale depressie.

De roman volgt een naamloze vrouw die terugblikt op de periode na de geboorte van haar zoon. Waar de buitenwereld een jonge moeder ziet, ervaart zij vooral vervreemding. Ze voelt zich losgeraakt van haar eigen lichaam, van haar kind en zelfs van haar identiteit. Mariën maakt die innerlijke breuk tastbaar door haar vertelvorm. De hoofdpersoon splitst zich op in een ‘ik’ en een ‘zij’, waardoor de lezer de desoriëntatie en zelfvervreemding van binnenuit ervaart. Die vormkeuze is niet alleen origineel, maar ook bijzonder effectief.

Als de dieren is geen roman die drijft op gebeurtenissen. De spanning ontstaat uit gedachten, herinneringen en kleine verschuivingen in het bewustzijn. De tijd verloopt grillig, zoals ook herinneringen zich zelden chronologisch aandienen. Flarden uit het verleden, observaties uit het heden en beelden uit mythologie en natuur vloeien voortdurend in elkaar over. Daardoor krijgt de roman een dromerige, soms beklemmende sfeer waarin werkelijkheid en beleving nauwelijks nog van elkaar te scheiden zijn.

Mariëns stijl is opvallend beeldrijk zonder ooit overdadig te worden. Haar zinnen zijn zorgvuldig gecomponeerd en dragen een bijna poëtisch ritme. Vogels, dieren, planten en natuurlijke processen keren steeds terug als spiegels van de innerlijke wereld van de hoofdpersoon. De natuur fungeert daarbij niet als decor, maar als een eigen taal voor gevoelens die zich aan gewone woorden onttrekken.

Een van de grootste verdiensten van de roman is dat Mariën weigert haar personage te veroordelen of te verklaren. De postnatale depressie wordt niet gereduceerd tot een medisch etiket of een maatschappelijk probleem. In plaats daarvan onderzoekt zij wat er gebeurt wanneer iemand zichzelf niet langer herkent en de vanzelfsprekendheid van het moederschap uiteenvalt. Daarmee raakt Als de dieren aan universele vragen over identiteit, lichamelijkheid en de verwachtingen die de samenleving aan vrouwen stelt.

De roman vraagt wel iets van zijn lezers. Wie een lineair verteld verhaal met een duidelijke spanningsboog verwacht, zal zich moeten aanpassen aan Mariëns associatieve vertelwijze. Sommige passages lijken eerder te worden ervaren dan verteld. Juist daarin schuilt echter de kracht van het boek: de vorm is volledig in dienst van de ervaring die het wil oproepen.

Dat Als de dieren vrijwel onmiddellijk na verschijnen werd genomineerd voor belangrijke literaire prijzen is dan ook geen verrassing. Mariën levert een debuut af dat stilistisch zelfverzekerd is en inhoudelijk een moeilijk onderwerp met grote nuance en originaliteit benadert. De roman laat zien dat literatuur nieuwe woorden kan vinden voor ervaringen die zich lange tijd aan het publieke gesprek hebben onttrokken.