April in Spanje

Een vakantie aan de Spaanse kust zou voor patholoog-anatoom Quirke een moment van rust moeten zijn. In San Sebastián heeft hij de zon, de zee en het gezelschap van zijn vrouw Evelyn, maar ontspannen blijkt niet eenvoudig voor iemand die zijn hele leven gewend is om achter de oppervlakte te kijken. Wanneer Quirke in een bar een vrouw meent te herkennen, wordt die rust definitief verstoord. Het kan niet waar zijn wat hij denkt: de vrouw lijkt sprekend op April Latimer, die jaren eerder in Ierland werd vermoord. Haar lichaam is echter nooit gevonden.

Met April in Spanje keert John Banville terug naar Quirke en inspecteur St. John Strafford. Het boek vormt het tweede deel van de reeks Strafford and Quirke, na Sneeuw. Tegelijkertijd sluit het aan bij de eerdere Quirke-romans die Banville onder het pseudoniem Benjamin Black schreef.

Quirke kan zijn vermoeden niet van zich afzetten. Hij belt naar Ierland en daarmee zet hij een reeks gebeurtenissen in gang die de rustige vakantie snel veranderen in een gevaarlijk onderzoek. Strafford wordt naar Spanje gestuurd om uit te zoeken of de vrouw inderdaad April Latimer is. Maar ook anderen zijn inmiddels op de hoogte van haar mogelijke terugkeer. Vanuit de hoogste politieke kringen wordt een huurmoordenaar ingeschakeld om ervoor te zorgen dat April voorgoed blijft zwijgen.

Banville schrijft hier geen conventionele thriller. Het aantrekkelijke van April in Spanje zit juist in de manier waarop de schrijver de spanning langzaam laat groeien. De lezer weet bovendien al vroeg dat er een huurmoordenaar onderweg is. Daardoor verschuift de spanning van de klassieke vraag wie de dader is naar de veel interessantere vraag wanneer de verschillende personages elkaar zullen treffen en wat er zal gebeuren wanneer de waarheid aan het licht komt.

April Latimer is daarbij een intrigerend middelpunt. Ze is officieel dood, maar blijkt mogelijk een nieuw leven te hebben opgebouwd onder een andere naam. Haar verdwijning was ooit verbonden met een geruchtmakend familiedrama. Haar familie behoort tot de Ierse politieke elite en haar terugkeer vormt daardoor niet alleen een persoonlijk probleem. Er dreigen ook politieke geheimen openbaar te worden.

Banville gebruikt die familiegeschiedenis om een tweede laag aan het verhaal toe te voegen. Achter de moordzaak schuilt een wereld van macht en corruptie. April weet meer dan voor bepaalde mensen wenselijk is en haar bestaan vormt daardoor een bedreiging voor de politieke status quo. De roman gaat zo niet alleen over moord, maar ook over de manier waarop macht zichzelf probeert te beschermen.

Dat politieke element is een terugkerend onderdeel van Banvilles misdaadromans. In April in Spanje krijgt het een bijzondere lading omdat de roman zich afspeelt in een Ierland waarin de katholieke kerk, politieke macht en sociale status nog sterk met elkaar verweven zijn. Ook het thema van seksueel misbruik binnen de kerk keert terug. De misdaad staat daardoor nooit volledig op zichzelf: ze is verbonden met een samenleving waarin mensen met invloed lange tijd hun eigen regels konden bepalen.

Quirke blijft ondertussen een van Banvilles interessantste personages. Hij is geen held die doelgericht op zoek gaat naar gerechtigheid. Hij wordt eerder door zijn intuïtie en zijn obsessieve nieuwsgierigheid voortgedreven. Hij weet dat hij zich beter niet met de zaak kan bemoeien, maar juist daardoor kan hij het niet laten.

Zijn professionele achtergrond als patholoog is daarbij veelzeggend. Quirke is gewend om naar lichamen te kijken en uit lichamelijke sporen een verborgen verhaal te reconstrueren. In April in Spanje krijgt die manier van kijken een bredere betekenis. Hij probeert niet alleen vast te stellen wat er met een persoon is gebeurd, maar ook of iemand die dood zou moeten zijn nog leeft.

Daarmee raakt de roman aan een typisch Banvilliaans thema: de grens tussen herinnering en werkelijkheid. Quirke vertrouwt aanvankelijk zelf niet helemaal op zijn waarneming. Misschien lijkt de vrouw alleen maar op April. Misschien projecteert hij zijn herinnering op een onbekende. De hele zaak begint met een blik die misschien wel onbetrouwbaar is.

Dat maakt de titel ook interessant. April is niet alleen de naam van een personage; zij staat voor een verleden dat weigert afgesloten te worden. Wat dood verklaard is, blijkt opnieuw aanwezig. Het verleden komt letterlijk terug en dwingt de personages om opnieuw te kijken naar gebeurtenissen waarvan zij dachten dat ze waren begraven.

De Spaanse omgeving vormt daarbij een mooi contrast met het donkere Ierland van de reeks. San Sebastián is zonnig, aantrekkelijk en levendig. Er zijn stranden, cafés en restaurants. Toch weet Banville ook hier een dreigende sfeer op te roepen. De zonnige omgeving maakt de gebeurtenissen soms juist ongemakkelijker: onder het vakantiebeeld blijft de dood aanwezig.

Een van de sterkste scènes is het restaurantbezoek waarbij Quirke en anderen met April aan tafel zitten. De spanning ontstaat daar niet door spectaculaire gebeurtenissen, maar door wat iedereen weet en wat niemand hardop zegt. De personages bewegen zich door een gewone sociale situatie terwijl de lezer weet dat er iets fundamenteels niet klopt. Die onderhuidse spanning past uitstekend bij Banvilles stijl.

Naast Quirke en Strafford krijgt ook de huurmoordenaar Terry Tice een eigen perspectief. Dat is een gewaagde keuze. Banville maakt van hem geen eenvoudige slechterik, maar probeert te laten zien hoe hij zichzelf ziet. Tice rationaliseert zijn geweld als een manier om orde te scheppen: mensen die een project in de weg staan, moeten volgens zijn logica worden verwijderd.

Juist die rationalisering maakt hem verontrustend. Hij beschouwt zichzelf niet als een monster. Hij heeft zijn eigen verklaring voor wat hij doet. Daarmee sluit hij aan bij een breder thema van de roman: bijna iedereen heeft een verhaal waarmee hij zijn eigen gedrag draaglijk probeert te maken.

De roman kent daardoor verschillende perspectieven en verhaallijnen die langzaam naar elkaar toe bewegen. Dat werkt goed, al vraagt Banville van de lezer wel enig geduld. Hij bouwt de plot traag op en besteedt veel aandacht aan de psychologische ontwikkeling van zijn personages. De uiteindelijke ontknoping komt pas in de laatste fase van het boek.

Daar ligt ook de voornaamste kracht van April in Spanje. Banville schrijft geen thriller die uitsluitend draait om snelheid. Hij wil de lezer laten nadenken over de personages en hun motieven. Waarom wil Quirke weten of April werkelijk leeft? Waarom is haar bestaan voor anderen zo bedreigend? En hoe ver zijn mensen bereid te gaan om een geheim te bewaren?