Bechamel Mucho

Dimitri Verhulst heeft zijn reputatie gebouwd op een zeldzame combinatie van mededogen en brutaliteit. Zijn beste boeken laten zien hoe mensen zichzelf vernederen, mislukken en ontsporen, zonder dat ze ooit volledig belachelijk worden gemaakt. Achter de humor zat altijd een vorm van menselijkheid. Juist daarom stelt Bechamel Mucho teleur. Het is een roman die voortdurend schreeuwt, maar zelden raakt.

Het uitgangspunt bezit nochtans potentieel. Alex, een geflopte ondernemer die ooit kaas van moedermelk probeerde te commercialiseren, ziet zijn huwelijk, zijn zaak en zijn zelfbeeld in elkaar storten. Hij belandt op Mallorca, waar hij als animator terechtkomt in een vakantieresort bevolkt door toeristen, opportunisten en andere schipbreukelingen van het moderne bestaan. Verhulst gebruikt deze setting om de consumptiemaatschappij, het massatoerisme en de leegte van hedendaagse verlangens te fileren.

Dat klinkt als klassiek Verhulst-terrein. Het probleem is dat de satire nauwelijks weerstand ontmoet. Vrijwel iedereen in deze roman is een karikatuur. De toeristen zijn dom, de vakantie-industrie is grotesk, de relaties zijn leeg, de wereld is decadent. Waar satire normaal gesproken spanning creëert tussen herkenning en overdrijving, kiest Verhulst hier zo vaak voor het extreme dat de roman zijn geloofwaardigheid verliest. Na verloop van tijd kijk je niet meer naar mensen, maar naar een stoet uitvergrote typetjes.

Dat gebrek aan nuance raakt ook de hoofdpersoon. Alex is weliswaar de motor van het verhaal, maar blijft opvallend schetsmatig. Zijn mislukkingen zijn zichtbaar, zijn frustraties hoorbaar, maar zelden ontstaat het gevoel dat hier een werkelijk complex personage rondloopt. Hij lijkt vooral een vehikel voor de tirades en observaties van zijn auteur.

Daarmee raakt Bechamel Mucho aan een probleem dat wel vaker opduikt in het latere werk van Verhulst. Zijn stijl is zo nadrukkelijk aanwezig dat ze soms het verhaal begint te overheersen. Zinnen willen voortdurend schitteren. Grappen willen voortdurend scoren. Elke observatie lijkt scherper, grover of geestiger te moeten zijn dan de vorige. Het resultaat is een roman die permanent op volle kracht draait. Er is weinig stilte, weinig terughoudendheid, weinig ruimte voor de lezer om zelf iets te ontdekken.

Dat is jammer, want Verhulst kan schrijven. Zijn taal bezit nog steeds ritme, vaart en een instinct voor het absurde. Regelmatig duiken passages op waarin zijn oude talent zichtbaar wordt: een onverwachte vergelijking, een rake observatie, een moment waarop de humor plotseling omslaat in tristesse. Maar zulke momenten worden telkens overstemd door de behoefte om nog een grap toe te voegen, nog een scheldtirade af te steken of nog een maatschappelijk doelwit te raken.

De roman wil veel tegelijk zijn: maatschappijkritiek, satire, zwarte komedie, liefdesverhaal en existentiële roman. Daardoor dreigt hij nergens volledig te landen. De kritiek op consumentisme en toerisme is vaak raak, maar ook voorspelbaar. Het massatoerisme op Mallorca is inmiddels zo vaak literair gefileerd dat een schrijver meer moet bieden dan enkel verontwaardiging en spot.

Wat vooral ontbreekt, is verrassing. Verhulst staat bekend als een auteur die zijn personages soms een onverwachte waardigheid weet te schenken. In De helaasheid der dingen en Godverdomse dagen op een godverdomse bol werd de mens ondanks alle ellende nooit volledig gereduceerd tot een karikatuur. Hier gebeurt dat wel. De roman kijkt neer op zijn wereld in plaats van haar te onderzoeken.

Dat maakt Bechamel Mucho tot een merkwaardig boek. Het is energiek, vaardig geschreven en onmiskenbaar het werk van een ervaren auteur. Maar tegelijk voelt het alsof Verhulst gevangen raakt in zijn eigen succesformule. De provocatie is voorspelbaar geworden, de satire gemakzuchtig en de overdrijving een automatisme.

Niet omdat Verhulst niets meer te zeggen heeft. Wel omdat hij hier te vaak kiest voor de makkelijke lach waar vroeger de pijn zat.

Bechamel Mucho leest als een schrijver die nog altijd meesterlijk kan kruiden, maar vergeten lijkt dat een gerecht soms ook rust nodig heeft om op smaak te komen.