Begeerte

Toen De begeerte in 1995 verscheen, maakte Manon Uphoff onmiddellijk indruk. De verhalenbundel werd genomineerd voor meerdere belangrijke literaire prijzen en vestigde haar naam als een van de opvallendste nieuwe stemmen in de Nederlandse literatuur. Vijfentwintig jaar later heeft het boek nauwelijks aan kracht verloren. Integendeel: veel thema’s die haar latere werk zouden kenmerken, zijn hier al nadrukkelijk aanwezig.

De titel verwijst niet uitsluitend naar verlangen in romantische of seksuele zin. Begeerte verschijnt in deze verhalen in allerlei gedaanten: als obsessie, jaloezie, hunkering, woede, nieuwsgierigheid en vernietigingsdrang. Uphoffs personages worden voortgestuwd door krachten die zij zelf vaak nauwelijks begrijpen. Ze verlangen naar liefde, erkenning, macht of ontsnapping, maar botsen daarbij telkens op de weerbarstige werkelijkheid.

Wat onmiddellijk opvalt, is de sfeer van vervreemding die door de bundel hangt. De verhalen spelen zich af in ogenschijnlijk gewone situaties, maar al snel ontstaat het gevoel dat er iets niet klopt. Achter alledaagse gebeurtenissen schuilt een dreiging die nooit helemaal wordt uitgesproken. Uphoff suggereert meer dan ze verklaart en vertrouwt erop dat de lezer de leegtes zelf invult.

Die aanpak levert verhalen op die zich moeilijk laten vergeten. Veel scènes hebben iets droomachtigs of zelfs nachtmerrieachtigs. Grenzen tussen werkelijkheid, herinnering en verbeelding vervagen voortdurend. Daardoor ontstaat een wereld waarin schoonheid en ongemak dicht naast elkaar bestaan.

Op stilistisch vlak toont Uphoff zich al verrassend zeker van haar zaak. Haar taal is beeldend zonder overdadig te worden en precies zonder afstandelijk te klinken. Ze beschikt over een scherp oog voor details die een situatie plotseling kunnen doen kantelen. Een onschuldige opmerking, een kleine beweging of een onverwacht beeld volstaat vaak om een verhaal een verontrustende lading te geven.

Tegelijk is De begeerte duidelijk het werk van een jonge schrijver die experimenteert met vormen, perspectieven en toonregisters. Niet elk verhaal heeft dezelfde overtuigingskracht. Sommige teksten blijven sterker hangen dan andere en af en toe lijkt de sfeer belangrijker te worden dan de ontwikkeling van de personages. Maar zelfs waar een verhaal minder geslaagd is, blijft de originaliteit van Uphoffs stem overeind.

Achteraf gezien leest de bundel bijna als een blauwdruk van haar latere oeuvre. Thema’s als lichamelijkheid, macht, kwetsbaarheid, familieverhoudingen en vrouwelijke ervaring keren hier al terug. Wie Vallen is als vliegen heeft gelezen, zal in deze vroege verhalen verrassend veel motieven herkennen die Uphoff later verder zou uitwerken.

De begeerte is daardoor niet alleen een indrukwekkend debuut, maar ook een fascinerende kennismaking met een auteur die haar eigen literaire universum al vanaf het begin scherp voor ogen had. De bundel toont een schrijfster die niet geïnteresseerd is in gemakkelijke antwoorden of geruststellende verhalen, maar die juist de verborgen verlangens en angsten van haar personages onderzoekt.

Vijfentwintig jaar na verschijnen blijft De begeerte een krachtige en vaak verontrustende verhalenbundel. Het is een boek waarin de contouren zichtbaar worden van een van de meest eigenzinnige stemmen uit de hedendaagse Nederlandstalige literatuur.