Bibliotheken

Boudewijn Büch was niet zomaar een liefhebber van boeken. Voor hem vormden boeken een levenslange fascinatie, een bron van kennis, troost, avontuur en verlangen. In Bibliotheken komen al die passies samen in een reeks beschouwingen over enkele van de meest bijzondere boekencollecties die hij tijdens zijn reizen bezocht.

Het boek laat zich lezen als een combinatie van reisverslag, cultuurgeschiedenis en persoonlijk testament. Büch trekt van stad naar stad, van Europa tot ver daarbuiten, op zoek naar bibliotheken die meer zijn dan opslagplaatsen van boeken. Achter elke collectie schuilt een verhaal, achter elke leeszaal een geschiedenis. Sommige bibliotheken danken hun reputatie aan beroemde bezoekers, andere aan zeldzame manuscripten of eeuwenoude verzamelingen.

Wie Büch kent van zijn televisieoptredens of zijn reisboeken, zal veel vertrouwde elementen herkennen. Zijn nieuwsgierigheid, zijn enorme belezenheid en zijn talent om feiten, anekdotes en persoonlijke herinneringen met elkaar te verweven zijn op vrijwel elke pagina aanwezig. Tegelijk wordt duidelijk dat bibliotheken voor hem geen neutrale instellingen zijn. Ze vertegenwoordigen het collectieve geheugen van een samenleving en vormen een tastbare verdediging tegen vergetelheid.

Een van de sterke punten van Bibliotheken is de aanstekelijke liefde waarmee Büch over zijn onderwerp schrijft. Zelfs lezers die zelden een bibliotheek bezoeken, zullen na verloop van tijd begrijpen waarom hij zich zo aangetrokken voelde tot deze plekken. Zijn bewondering voor boeken en verzamelaars werkt vaak aanstekelijk. De beschreven locaties veranderen onder zijn pen van stille gebouwen in levende culturele organismen.

Toch is het boek meer dan een ode aan oude boeken. Regelmatig klinkt ook bezorgdheid door over het lot van bibliotheken en culturele instellingen. Büch waarschuwt voor bezuinigingen, afnemende belangstelling voor het geschreven woord en het gevaar van culturele verschraling. Daarmee krijgt het boek een onverwacht actuele dimensie. De vragen die hij stelt over het bewaren van kennis en cultureel erfgoed zijn vandaag nauwelijks minder relevant dan op het moment van verschijnen.

Wie een systematische geschiedenis van bibliotheken verwacht, komt mogelijk bedrogen uit. Büch schrijft associatief, laat zich leiden door persoonlijke fascinaties en dwaalt geregeld af naar auteurs, verzamelaars en historische figuren die zijn belangstelling wekken. Juist die eigenzinnige aanpak geeft het boek echter zijn charme. Bibliotheken is geen wetenschappelijke studie, maar een liefdesverklaring.

Het resultaat is een werk dat iets wezenlijks onthult over zowel zijn onderwerp als zijn auteur. Achter de beschrijvingen van leeszalen, catalogi en boekenkasten verschijnt steeds opnieuw het portret van Boudewijn Büch zelf: een onverzadigbare lezer die in boeken niet alleen kennis zocht, maar ook een manier om de wereld te begrijpen.