Blindelings

In Blindelings laat Kris Van Steenberge vier levens op één donkere vrijdag naar elkaar toe bewegen. In het centrum staat Jonas, een eenentwintigjarige jongen die vanaf zijn jeugd wordt gevormd door een verstikkende verhouding met zijn moeder Abigaïl en door de afstandelijke aanwezigheid van zijn vader Karel. Wanneer Jonas een meisje ontmoet dat eveneens met haar eigen verleden worstelt, lijkt er even een mogelijkheid te ontstaan om aan die voorgeschiedenis te ontsnappen. Maar in deze roman hebben mensen zelden volledige controle over de richting waarin hun leven beweegt.

Van Steenberge kiest voor een opvallende constructie. Het verhaal ontvouwt zich niet chronologisch, maar wordt vanuit verschillende personages verteld. Korte hoofdstukken brengen telkens een ander perspectief naar voren, waardoor de gebeurtenissen langzaam als een puzzel in elkaar vallen. De lezer weet daardoor aanvankelijk meer niet dan wel. Wat op de ene bladzijde een bepaalde betekenis lijkt te hebben, kan later door een ander perspectief volledig veranderen.

Die structuur past goed bij het centrale idee van de roman. Iedereen kijkt immers vanuit zijn eigen positie naar dezelfde werkelijkheid. Abigaïl ziet vooral wat zij van haar zoon verwacht en probeert zijn leven naar haar eigen ideeën te vormen. Karel beweegt zich eerder aarzelend door zijn bestaan en lijkt veel minder goed in staat om tegen haar op te boksen. Jonas zit tussen beide ouders gevangen en probeert ondertussen te begrijpen wie hij zelf is. De personages kijken als het ware allemaal door hun eigen beperkte venster naar de wereld.

Vooral Abigaïl is een sterk uitgewerkt personage. Haar ambitie en behoefte aan controle maken haar tegelijk indrukwekkend en beklemmend. Ze wil niet alleen het beste voor haar zoon, maar lijkt ook te bepalen wat dat beste precies moet zijn. Daardoor wordt de moeder-zoonrelatie steeds meer een machtsverhouding. Jonas krijgt nauwelijks ruimte om een eigen leven op te bouwen en ontwikkelt zich tot iemand die de verwachtingen van anderen voortdurend met zich meedraagt.

Ook Karel is interessant omdat hij veel minder uitgesproken is. Hij is geen tegengewicht dat eenvoudig tegenover Abigaïl kan worden geplaatst. Zijn twijfel en passiviteit dragen juist bij aan de situatie waarin Jonas terechtkomt. Van Steenberge laat daarmee zien dat schade niet alleen kan ontstaan door wat mensen doen, maar ook door wat ze niet doen. Dat maakt de familiedynamiek geloofwaardiger en ongemakkelijker.

De zee en de badplaats vormen een sterk decor voor het verhaal. De omgeving heeft iets aantrekkelijks en tegelijk iets verlaten. Het contrast tussen het toeristische landschap en de innerlijke onrust van de personages werkt goed. Van Steenberge schrijft beeldrijk, maar meestal zonder dat de beschrijvingen de ontwikkeling van het verhaal in de weg staan. Ook de dialogen zijn natuurlijk en geven de personages een eigen stem.

De titel Blindelings werkt op verschillende niveaus. De personages maken keuzes zonder werkelijk te overzien wat die zullen veroorzaken. Ze worden gestuurd door verlangens, angsten, verwachtingen en oude kwetsuren. Vooral Jonas lijkt steeds meer het gevoel te verliezen dat hij zelf richting kan geven aan zijn leven. Tegelijkertijd zijn ook de volwassenen niet zo zeker van hun koers als ze zelf denken.

De kracht van de roman ligt in die opeenstapeling van perspectieven. Van Steenberge laat zien hoe één leven door allerlei andere levens wordt gevormd. Jonas is niet zomaar het product van zijn eigen keuzes, maar van de verwachtingen, tekortkomingen en beslissingen van de mensen om hem heen. De ontmoeting met Anouk biedt vervolgens een mogelijke opening naar iets anders, al maakt de roman duidelijk dat een nieuw begin niet automatisch betekent dat het verleden verdwijnt.

Een kleine zwakte is dat de psychologische zwaarte van sommige personages soms zo sterk wordt aangezet dat ze minder ruimte krijgen om te verrassen. Vooral Abigaïls controlerende karakter wordt vrij nadrukkelijk uitgewerkt. Ook vraagt de niet-chronologische structuur behoorlijk wat aandacht van de lezer. Dat is aanvankelijk een sterke manier om spanning op te bouwen, maar op sommige momenten voelt de constructie iets nadrukkelijker dan nodig.

Toch werkt de vorm uiteindelijk overtuigend. Naarmate de verschillende levens dichter bij elkaar komen, wordt duidelijk waarom Van Steenberge voor deze manier van vertellen heeft gekozen. De lezer krijgt niet één waarheid voorgeschoteld, maar moet zelf verbanden leggen en eerdere gebeurtenissen opnieuw bekijken. Daardoor krijgt Blindelings iets van een psychologische puzzel zonder dat het uitsluitend een puzzelroman wordt.