Boek vol levens

Weinig schrijvers hebben de voorbije halve eeuw zo’n stempel gedrukt op de Engelstalige literatuur als Margaret Atwood. Met romans als Het verhaal van de dienstmaagd, Kattenoog en Alias Grace verwierf ze wereldfaam, maar achter dat indrukwekkende oeuvre schuilt een leven dat minstens even fascinerend is als haar fictie. In Boek vol levens blikt Atwood terug op haar jeugd, haar schrijverschap, haar liefdes en de wereld waarin haar boeken ontstonden.

Wie een traditionele autobiografie verwacht, komt bedrogen uit. Atwood kiest niet voor een strikt chronologisch overzicht van haar leven, maar voor een vrije, associatieve vorm die perfect aansluit bij haar persoonlijkheid als schrijver. Herinneringen, anekdotes, beschouwingen en literaire reflecties lopen voortdurend door elkaar. Daardoor leest het boek niet als een officiële levensbeschrijving, maar als een gesprek met een buitengewoon intelligente verteller.

Een van de meest boeiende delen van het boek zijn de hoofdstukken over haar jeugd in de Canadese wildernis. Omdat haar vader als entomoloog werkte, bracht Atwood een groot deel van haar vroege jaren door in afgelegen bossen, ver weg van de moderne samenleving. Die ervaringen verklaren veel van haar latere fascinatie voor natuur, overleving en de kwetsbare verhouding tussen mens en omgeving. Het zijn passages die tegelijk avontuurlijk, humoristisch en verrassend ontroerend zijn.

Daarnaast biedt Boek vol levens een inkijk in de ontstaansgeschiedenis van haar belangrijkste werken. Atwood laat zien hoe persoonlijke ervaringen, historische gebeurtenissen en maatschappelijke ontwikkelingen hun weg vonden naar haar romans. Zo krijgen lezers een beter begrip van de wereld waaruit boeken als Kattenoog en Het verhaal van de dienstmaagd zijn voortgekomen. Daarbij vervalt ze nooit in zelfverheerlijking. Integendeel, haar zelfspot en ironie houden het verhaal voortdurend in balans.

Ook haar jaren als jonge schrijver zijn bijzonder interessant. Atwood beschrijft een literaire wereld die nog niet werd gedomineerd door marketing, sociale media en internationale bestsellerlijsten. Het schrijverschap verschijnt hier als een onzeker bestaan waarin doorzettingsvermogen minstens even belangrijk is als talent. Die passages geven het boek een historische dimensie die verder reikt dan haar persoonlijke verhaal.

Een belangrijk deel van de memoires wordt ingenomen door haar relatie met schrijver Graeme Gibson. Zonder sentimenteel te worden schrijft Atwood openhartig over liefde, partnerschap en verlies. Juist in die persoonlijke hoofdstukken toont ze een kwetsbaarheid die achter haar publieke imago soms verborgen blijft.

Wat het boek onderscheidt van veel andere literaire memoires is de rijkdom aan observaties. Atwood heeft een uitzonderlijk vermogen om zowel zichzelf als de wereld om haar heen scherp waar te nemen. Bekende schrijvers, activisten, kunstenaars en politici passeren de revue, maar altijd vanuit een persoonlijk perspectief. Daardoor ontstaat niet alleen een portret van Margaret Atwood, maar ook van de culturele en politieke ontwikkelingen die haar generatie hebben gevormd.

Soms dwaalt het boek bewust af van de hoofdweg. Niet iedere anekdote draagt evenveel bij aan het grotere geheel en af en toe lijkt Atwood vooral plezier te beleven aan het ophalen van herinneringen. Maar zelfs dan blijft haar vertelstem zo levendig dat de aandacht nauwelijks verslapt.

Boek vol levens is veel meer dan een autobiografie. Het is een intellectuele en emotionele reis door het leven van een van de belangrijkste schrijvers van onze tijd. Margaret Atwood kijkt terug met humor, nieuwsgierigheid en opmerkelijke eerlijkheid. Het resultaat is een rijk, warm en vaak geestig boek dat niet alleen inzicht biedt in haar leven, maar ook in de wereld waaruit haar literatuur is voortgekomen.