Boos meisje

Marja Pruis behoort al jaren tot de beste essayisten van Nederland. In Boos meisje zet zij die reputatie overtuigend voort met een bundel die tegelijk persoonlijk, literair en maatschappelijk is. Aan de hand van essays over schrijvers, politici, feministen en haar eigen ervaringen onderzoekt zij de hardnekkige verwachtingen waaraan vrouwen nog altijd moeten voldoen. Het resultaat is geen pamflet, maar een intelligente en vaak geestige beschouwing over de ruimte die vrouwen krijgen – en vooral over de ruimte die zij zichzelf durven toe te eigenen. De bundel draait om het idee van het ‘boze meisje’: een vrouw die niet voortdurend vriendelijk, meegaand of geruststellend wil zijn en daardoor al snel als lastig wordt bestempeld.

Pruis schrijft over misogynie, sociale verhoudingen, feminisme en de positie van de vrouwelijke schrijver, maar steeds vanuit een persoonlijke invalshoek. Ze verbindt observaties over publieke figuren als Rachel Cusk, Renate Rubinstein en Sigrid Kaag met herinneringen, twijfels en zelfkritiek. Daardoor krijgen de essays een open karakter: Pruis stelt niet alleen de maatschappij ter discussie, maar ook haar eigen aannames en blinde vlekken.

Wat Boos meisje bijzonder maakt, is de afwezigheid van dogmatiek. Pruis schrijft met overtuiging, maar zonder de lezer voorschriften op te leggen. Ze laat zien hoe ingewikkeld de verhouding is tussen zelfbeeld en de verwachtingen van anderen, tussen ambitie en bescheidenheid, tussen onafhankelijkheid en de behoefte om gezien en gewaardeerd te worden. Juist die nuance maakt haar essays overtuigend.

Stilistisch is de bundel een genoegen om te lezen. Pruis schrijft helder, elegant en met een droog gevoel voor humor. Haar zinnen zijn zorgvuldig opgebouwd en haar observaties zijn vaak verrassend scherp. Ze schakelt moeiteloos tussen literatuur, cultuurkritiek en autobiografie, zonder dat de bundel zijn samenhang verliest. De essays nodigen uit tot herlezen, omdat achter ogenschijnlijk terloopse opmerkingen vaak meerdere betekenislagen schuilgaan.

Niet ieder essay heeft dezelfde impact. Sommige stukken zijn sterk verbonden met de actualiteit of met personen die niet iedere lezer even goed kent. Toch doet dat weinig af aan de kracht van de bundel als geheel. De centrale vragen die Pruis stelt – wie mag ruimte innemen, wie moet zich aanpassen en waarom worden assertieve vrouwen nog altijd anders beoordeeld dan mannen – behouden hun relevantie, ook wanneer de directe aanleiding is verdwenen.

Boos meisje bevestigt opnieuw dat Marja Pruis een essayist is die het persoonlijke moeiteloos weet te verbinden met het maatschappelijke. Haar essays zijn nooit alleen beschouwingen over vrouwen of feminisme; het zijn ook beschouwingen over macht, taal, identiteit en de manieren waarop mensen zichzelf vormgeven in een wereld vol verwachtingen.