Canaille

Met Canaille bewijst Jan Cremer dat hij ook op hoge leeftijd niets van zijn literaire kracht heeft verloren. De roman, het derde deel van zijn autobiografische cyclus Odyssee, is tegelijk een liefdesverhaal, kunstenaarsroman en persoonlijke terugblik op een leven dat zich grotendeels buiten de gebaande paden afspeelde.

Het verhaal begint eind jaren zestig in New York, waar Cremer verblijft in het legendarische Chelsea Hotel, destijds een ontmoetingsplaats voor kunstenaars, muzikanten en schrijvers. Daar ontmoet hij de Belgische balletdanseres Perrine, met wie hij later een dochter krijgt. Samen bouwen ze een nieuw bestaan op in Cape Cod, een plek waar kunstenaars en intellectuelen elkaar vinden. Wat aanvankelijk oogt als een droomleven vol liefde, vrijheid en creativiteit, verandert geleidelijk in een verhaal over verwijdering, financiële zorgen en persoonlijk verlies.

Wie Jan Cremer kent van Ik, Jan Cremer verwacht bravoure, avontuur en overdrijving. Die ingrediënten zijn ook in Canaille volop aanwezig. Cremer schrijft in krachtige, korte zinnen en schildert zijn herinneringen met een vanzelfsprekend gevoel voor drama. Zijn wereld is groter dan het leven zelf, bevolkt door kunstenaars, beroemdheden, paarden, snelle auto’s en indrukwekkende landschappen. Toch schuilt achter die bravoure een opvallend kwetsbare hoofdpersoon.

Juist daarin onderscheidt Canaille zich van veel eerder werk. Naarmate de roman vordert, maakt de uitbundigheid plaats voor melancholie. De relatie met Perrine komt onder steeds grotere druk te staan, de financiële problemen stapelen zich op en het kunstenaarschap blijkt geen garantie voor geluk. Zonder sentimenteel te worden laat Cremer zien hoe succes en eenzaamheid dicht naast elkaar kunnen bestaan.

Stilistisch is de roman overtuigend. Cremer schrijft met vaart en ritme, wisselt moeiteloos tussen verleden en heden en houdt de hoofdstukken kort, waardoor het verhaal voortdurend in beweging blijft. Zijn taal is beeldend en energiek, maar nooit omslachtig. Achter de ogenschijnlijk spontane verteltoon schuilt een zorgvuldig geconstrueerde roman.

Op de achtergrond speelt voortdurend de kunst een belangrijke rol. Schilderkunst, literatuur en muziek zijn geen decorstukken, maar vormen de leefwereld waarin Cremer zich beweegt. Verwijzingen naar Edward Hopper, Herman Melville en de internationale kunstscene geven het verhaal extra diepte zonder de vaart te onderbreken.

Canaille is uiteindelijk veel meer dan een autobiografische roman. Het is een boek over liefde, vrijheid, vaderschap en de prijs van een leven dat volledig in het teken staat van de kunst. Jan Cremer presenteert zichzelf nog altijd als de onverzettelijke avonturier, maar achter dat zorgvuldig opgebouwde imago verschijnt gaandeweg een man die terugkijkt op zijn leven met opmerkelijke eerlijkheid en weemoed.