Dagelijks werk

Dagelijks werk is geen roman, maar een terugblik op vijfenveertig jaar schrijverschap. Renate Dorrestein stelde het boek samen uit teksten die ze in de loop van haar carrière schreef: lezingen, essays, artikelen, mails en andere stukken die eerder niet of nauwelijks gebundeld waren. Bij de gekozen teksten schreef ze korte nieuwe toelichtingen, waardoor het boek tegelijk een overzicht van haar werk en een persoonlijk verslag van haar schrijversleven wordt.

Het boek laat vooral zien hoeveel verschillende kanten het beroep van schrijver heeft. Dorrestein schrijft niet alleen over het schrijven zelf, maar ook over redacteuren, vertalers, boekhandelaren, uitgevers, recensenten en verfilmingen. Daarmee ontstaat een beeld van de niet altijd even fraaie literaire wereld achter de romans.

Opvallend is hoe vaak Dorrestein vanuit haar eigen ervaringen terugkijkt op het schrijversvak. Ze schrijft bijvoorbeeld over de problemen rond een mogelijke verfilming van Een hart van steen, over uitgevers en over de manier waarop boeken worden gepresenteerd en beoordeeld. Zulke stukken maken duidelijk dat een schrijversleven uit veel meer bestaat dan alleen het schrijven van een manuscript.

Daarnaast keren thema’s uit haar romans terug. Maatschappelijke kwesties die haar bezighielden, zoals seksualiteit, ouder worden en de positie van vrouwen, krijgen ook in deze teksten aandacht. Daardoor vormt Dagelijks werk een soort spiegel van haar oeuvre: wie haar romans kent, herkent veel van de onderwerpen en overtuigingen die daarin een rol spelen.

Een belangrijk element is Dorresteins opvatting over literatuur. Voor haar hoeft een schrijver niet alleen stilistisch te experimenteren. Literatuur kan volgens haar ook morele vragen oproepen en de lezer dwingen een situatie vanuit een ander perspectief te bekijken. Juist het tonen van een andere kant van een kwestie ziet zij als een belangrijke functie van fictie.

De bundel krijgt daardoor meer samenhang dan een verzameling losse artikelen misschien doet vermoeden. De afzonderlijke teksten zijn afkomstig uit verschillende periodes en hebben verschillende onderwerpen, maar samen vertellen ze het verhaal van een schrijfster die voortdurend nadacht over haar vak, haar lezers en de plaats van literatuur in de samenleving.

De toon varieert sterk. Dorrestein kan serieus en persoonlijk schrijven, maar haar kenmerkende ironie en zwarte humor zijn nooit ver weg. Een van de recensies benadrukt juist die combinatie: maatschappelijke onderwerpen worden aangesneden zonder dat de schrijfster in een zwaar of belerend register terechtkomt.

Ook haar naderende einde werpt een bijzondere schaduw over het boek. Dorrestein werd tijdens het samenstellen geconfronteerd met haar ongeneeslijke ziekte. Sommige stukken krijgen daardoor achteraf een betekenis die bij het schrijven nog niet voorzien kon worden. De bundel wordt daardoor onvermijdelijk ook een document van haar laatste levensfase.

Toch is Dagelijks werk geen somber afscheid. Daarvoor is Dorresteins stem te levendig. Het boek laat vooral zien hoeveel plezier, nieuwsgierigheid en betrokkenheid er achter haar schrijverschap schuilgingen. Wie wil begrijpen hoe Dorrestein naar literatuur en naar haar eigen beroep keek, vindt hier veel rechtstreeks materiaal.

De titel is treffend. Schrijven wordt niet voorgesteld als een verheven activiteit die losstaat van het gewone leven, maar als werk dat iedere dag opnieuw moet worden gedaan. Juist door de vele verschillende teksten krijgt de lezer zicht op dat dagelijkse werk: schrijven, herschrijven, nadenken, reageren, lezingen geven en voortdurend opnieuw nadenken over wat literatuur kan betekenen.

Dagelijks werk is daardoor vooral waardevol als aanvulling op Dorresteins romans. Het boek geeft geen toegang tot één afgerond verhaal, maar tot de schrijfster zelf en tot de ideeën achter haar oeuvre. Voor lezers die haar werk al kennen, is het een rijk portret; voor wie haar nog moet ontdekken, vormt het een interessante introductie tot haar schrijverschap.