De boekendokter

Wat als je voor ieder probleem in het leven een boek zou kunnen voorschrijven? Thomas Blondeau maakte van die eenvoudige gedachte een bijzonder literair concept. Tijdens de Vlaamse Boekenbeurs nam hij plaats in een nagebouwde dokterspraktijk en luisterde hij naar de kwalen van lezers. Voor liefdesverdriet, eenzaamheid, verveling of andere ongemakken schreef hij geen medicijn voor, maar een roman. Na zijn onverwachte overlijden in 2013 werkte Roderik Six het idee verder uit in De boekendokter.

Het boek is daardoor moeilijk in één genre onder te brengen. Het is gedeeltelijk een verzameling literaire recepten, maar Six maakt er tegelijk een verhaal van. Hij neemt de rol van doktersassistent op zich en gaat op zoek naar de figuur van de boekendokter. Die zoektocht krijgt iets mythisch: Blondeau wordt niet alleen herinnerd als schrijver en literatuurliefhebber, maar als iemand die ervan overtuigd was dat literatuur een mens daadwerkelijk iets kan bijbrengen.

Dat uitgangspunt geeft het boek zijn charme. Een boek wordt bij Blondeau geen cultureel statussymbool of verplicht onderdeel van een literaire canon, maar een praktisch middel. Wie aan een bepaalde kwaal lijdt, krijgt een passend verhaal. Het idee is tegelijk speels en serieus: literatuur kan je niet genezen zoals een arts dat kan, maar ze kan je wel helpen om iets wat je overkomt anders te bekijken.

De keuze om Roderik Six het project na Blondeaus dood te laten voortzetten, geeft het boek echter een tweede laag. De afwezigheid van Blondeau is voortdurend voelbaar. De zoektocht naar de boekendokter wordt daardoor ook een zoektocht naar een overleden vriend. De oorspronkelijke humor van het concept krijgt zo een melancholische ondertoon.

Dat maakt De boekendokter uiteindelijk veel meer dan een verzameling aardige leestips. Onder de literaire recepten gaat een boek schuil over verlies, vriendschap en de vraag wat er van iemand overblijft wanneer hij er niet meer is. Six gebruikt de literatuur die Blondeau zo goed kende als een manier om hem opnieuw aanwezig te laten zijn.

Juist de spanning tussen humor en verdriet werkt goed. De premisse is licht en soms absurd: voor ieder menselijk ongemak bestaat blijkbaar een roman. Maar daarachter zit de veel ernstiger gedachte dat taal tegelijkertijd enorm veel kan betekenen en volkomen machteloos kan zijn tegenover de dood. Een boek kan troosten, inzicht geven of gezelschap bieden, maar het kan iemand die gestorven is niet terugbrengen.

Six schrijft bovendien met een duidelijke liefde voor literatuur. De vele verwijzingen en aanbevelingen maken het boek aantrekkelijk voor lezers die graag nieuwe boeken ontdekken. De literaire recepten zijn niet alleen grapjes; ze vormen een kleine alternatieve bibliotheek waarin romans worden gekozen vanwege wat ze voor een mens kunnen betekenen.

Een kleine beperking is dat het concept soms sterker is dan de afzonderlijke onderdelen. Niet ieder recept heeft dezelfde kracht en de constructie rond de zoektocht naar de boekendokter kan af en toe wat bedacht aandoen. Het boek wordt het overtuigendst wanneer de speelse vorm en de persoonlijke herinnering aan Blondeau samenvallen.

Ook de taal is nadrukkelijk literair. Six wil niet simpelweg een herinneringsboek schrijven, maar een verhaal maken dat qua vorm recht doet aan Blondeaus eigen liefde voor literatuur. Dat levert mooie passages op.

De belangrijkste kwaliteit van De boekendokter is de manier waarop het boek lezen en leven met elkaar verbindt. Een roman kan geen oplossing bieden voor elk probleem, maar kan wel een ervaring aanbieden waarin een lezer zichzelf herkent. Soms geeft een boek woorden aan iets waarvoor iemand die woorden zelf nog niet heeft.