De gelijktijdigheid der dingen

De beste romans laten zien dat geschiedenis nooit echt voorbij is. Zij leeft voort in mensen, in herinneringen en in de littekens die generaties met zich meedragen. Dat is precies wat Frouke Arns doet in haar indrukwekkende romandebuut De gelijktijdigheid der dingen. Ze verweeft het verhaal van een jonge Syrische vluchteling met dat van een oudere Duitse vrouw die zelf als kind haar thuis verloor na de Tweede Wereldoorlog. Zo ontstaat een roman waarin verleden en heden elkaar niet afwisselen, maar voortdurend met elkaar in gesprek zijn.

Het verhaal begint tijdens een ijskoude winternacht aan de grens tussen Rusland en Noorwegen. Nizar, een jonge Syriër die zijn land is ontvlucht, bereikt uitgeput de Europese grens. Hij wordt opgevangen door Helena, een oudere vrouw die zich al jaren heeft teruggetrokken in het uiterste noorden van Noorwegen. Hun ontmoeting lijkt aanvankelijk toevallig, maar gaandeweg blijkt dat beide levens worden bepaald door hetzelfde gevoel van verlies en ontheemding. Helena draagt de herinnering mee aan haar gedwongen vertrek uit Silezië na de Tweede Wereldoorlog, terwijl Nizar probeert een toekomst op te bouwen nadat hij alles heeft moeten achterlaten.

Hoewel de roman onmiskenbaar over vluchtelingen gaat, is het geen politiek pamflet. Arns kiest nadrukkelijk voor de mens achter het nieuwsbericht. Nizar is geen symbool van een vluchtelingencrisis, maar een jongeman met herinneringen, liefdes, dromen en verdriet. Evenmin is Helena slechts een getuige van de geschiedenis. Ook zij blijkt iemand die al decennialang probeert te leven met verlies, schuld en de vraag of een mens ooit werkelijk opnieuw kan beginnen. Daarmee overstijgt de roman de actualiteit en raakt hij aan een universeel thema: wat betekent het om ergens thuis te horen?

Een van de grootste kwaliteiten van Frouke Arns is haar taal. Haar achtergrond als dichter is op vrijwel iedere pagina voelbaar. Zij schrijft beeldend zonder opzichtig te worden en weet met enkele zorgvuldig gekozen zinnen een sfeer op te roepen die nog lang blijft hangen. Het besneeuwde landschap van Noord-Noorwegen is meer dan een decor. De sneeuw wist sporen uit, dempt geluiden en lijkt de personages een nieuw begin te beloven, terwijl onder dat witte oppervlak een verleden verborgen ligt dat zich niet laat vergeten.

De structuur van de roman sluit daar naadloos bij aan. Arns bouwt haar verhaal op als een mozaïek waarin heden en verleden elkaar voortdurend aanvullen. Langzaam worden de levens van Helena en Nizar zichtbaar en ontdekt de lezer hoe gebeurtenissen die tientallen jaren uit elkaar liggen toch met elkaar verbonden zijn. Die opbouw vraagt aandacht, maar beloont de lezer met een roman die steeds meer diepgang krijgt naarmate de puzzelstukken op hun plaats vallen.

Opvallend is ook de terughoudendheid waarmee Arns schrijft. Zij kiest niet voor grote dramatische scènes of expliciete emotionele uitbarstingen. Juist de stilte tussen de personages, de aarzelende gesprekken en de kleine gebaren geven de roman zijn kracht. Daardoor voelen de emoties geloofwaardig en krijgen thema’s als verlies, schuld, verzoening en hoop een natuurlijke plaats in het verhaal.

Met De gelijktijdigheid der dingen bewees Frouke Arns meteen dat zij niet alleen een begaafd dichter is, maar ook een romanschrijver van betekenis. Dat bleek eveneens uit de waardering die het boek kreeg. De roman werd opgenomen op de longlist van de Libris Literatuurprijs 2022, bereikte de shortlist van zowel de Hebban Debuutprijs als De Bronzen Uil en won uiteindelijk de Lezersprijs van die laatste onderscheiding.