De gelukkige huisvrouw

De gelukkige huisvrouw is de debuutroman waarmee Heleen van Royen in 2000 meteen een groot publiek bereikte. De roman combineert zwarte humor met een serieus verhaal over moederschap, psychische ontregeling, huwelijk en de invloed van onverwerkt verdriet.

De hoofdpersoon is Lea Meyer-Cornelissen, een 31-jarige vrouw uit Aerdenhout die op het eerste gezicht alles heeft wat ze zich kan wensen. Ze woont comfortabel, is getrouwd met de ambitieuze Harry en leidt een leven waarin geld geen probleem vormt. Haar houding tegenover het moederschap is aanvankelijk nogal afstandelijk. Ze ziet zichzelf niet als iemand voor wie een kind vanzelfsprekend onderdeel van het leven is.

De geboorte van haar zoon verandert alles. De bevalling verloopt traumatisch en na de geboorte lukt het Lea niet om zich aan te passen aan haar nieuwe rol. Terwijl haar omgeving vol enthousiasme reageert op de komst van de baby, raakt zij steeds verder ontregeld. Uiteindelijk belandt ze in een psychiatrische kliniek.

Daarmee maakt van Royen van het moederschap nadrukkelijk geen vanzelfsprekend geluk. De titel krijgt juist iets ironisch. Lea zou volgens het traditionele beeld een gelukkige huisvrouw moeten zijn: een goed huwelijk, een mooi huis, voldoende geld en een kind. Maar achter dat keurige bestaan blijkt een vrouw schuil te gaan die volledig vastloopt.

Dat is een van de sterkste aspecten van de roman. Van Royen doorbreekt het geromantiseerde beeld van het moederschap en laat zien dat een bevalling en het krijgen van een kind ook een ontwrichtende ervaring kunnen zijn. Lea voelt zich bovendien schuldig omdat ze niet gelukkig is. Juist dat schuldgevoel maakt haar situatie nog moeilijker.

De roman krijgt een tweede laag door het verleden van Lea. Haar vader pleegde zelfmoord toen zij dertien jaar oud was. De traumatische gebeurtenis is nooit werkelijk verwerkt en komt opnieuw naar boven wanneer Lea zelf psychisch instort. Haar behandeling bij psychiater Beau van Kooten brengt haar ertoe haar verleden onder ogen te zien.

Van Royen schrijft daar niet zwaar of plechtig over. Integendeel, haar stijl is direct, geestig en soms behoorlijk grof. De humor werkt regelmatig als tegenwicht voor de ernst van het onderwerp. Juist doordat Lea haar situatie niet voortdurend in zwaar psychologisch jargon beschouwt, blijft ze een levendig personage.

Ook de relatie tussen Lea en Harry is overtuigend omdat die niet eenvoudig wordt voorgesteld. Harry begrijpt aanvankelijk nauwelijks wat er met zijn vrouw gebeurt. Hij heeft zijn eigen verwachtingen van het gezin en het moederschap en wordt geconfronteerd met een vrouw die daar totaal niet meer aan kan beantwoorden. De psychische crisis van Lea heeft daardoor gevolgen voor het hele huwelijk.

Van Royen is bovendien niet bang om haar hoofdpersoon onsympathiek te laten zijn. Lea kan egoïstisch, grof en onredelijk reageren. Dat maakt haar uiteindelijk geloofwaardiger. Ze wordt geen voorbeeldige patiënte of een slachtoffer dat uitsluitend medelijden verdient. Ze blijft een ingewikkeld mens dat probeert te begrijpen wat er met haar gebeurt.

De titel is daarom bijzonder effectief. De gelukkige huisvrouw klinkt aanvankelijk als een geruststellende omschrijving van een comfortabel vrouwenleven, maar wordt in de roman juist een ironische tegenstelling. Lea bezit alle uiterlijke voorwaarden voor geluk, terwijl ze innerlijk volledig ontspoort.

Het boek heeft een duidelijke autobiografische achtergrond. Van Royen verwerkte de zelfmoord van haar eigen vader in het verhaal, waardoor het thema van verlies en onverwerkt verdriet extra gewicht krijgt. Tegelijkertijd blijft De gelukkige huisvrouw een roman en geen autobiografie.

De kracht van het boek zit vooral in de combinatie van een toegankelijk verhaal en een onderwerp waarover lange tijd weinig openlijk werd gesproken. Postnatale depressie wordt niet als een abstract psychologisch probleem behandeld, maar vanuit de dagelijkse ervaringen van een vrouw die zichzelf en haar omgeving steeds minder begrijpt.

Niet alles aan de roman is even subtiel. De humor kan soms nadrukkelijk zijn en bepaalde personages zijn bewust karikaturaal neergezet. Ook de soms provocerende seksualiteit en grofheid zullen niet iedere lezer aanspreken. Maar die directe aanpak hoort wezenlijk bij van Royens schrijverschap.

Als debuut is De gelukkige huisvrouw bovendien opmerkelijk trefzeker. Van Royen weet een zwaar onderwerp te combineren met vaart, humor en een duidelijke vertelstem. Het resultaat is geen klassieke psychologische roman, maar een toegankelijke roman die tegelijkertijd een maatschappelijk taboe aansnijdt.

Het succes van het boek was aanzienlijk. Volgens de uitgever zijn er meer dan 500.000 exemplaren van verkocht. Het verhaal werd bovendien tweemaal voor toneel bewerkt en in 2010 verfilmd, waarbij de film meer dan een half miljoen bioscoopbezoekers trok.