De kleine verlossing, of de lust van ontlasten

Met De kleine verlossing, of de lust van ontlasten richt Midas Dekkers zijn aandacht op een onderwerp waar mensen liever niet al te lang bij stilstaan: poepen. Terwijl koken, eten en alles wat de mond binnenkomt uitgebreid worden besproken, blijft de andere kant van het spijsverteringsproces opmerkelijk vaak buiten beeld. Dekkers vraagt zich af waarom dat eigenlijk zo is.

Poep bevindt zich volgens Dekkers in een soort verdomhoekje. Het onderwerp roept schaamte op en wordt meestal benaderd vanuit twee uitersten: het vulgaire of het medische. Een gewone, neutrale taal om over ontlasting te spreken ontbreekt grotendeels. Precies daarin ziet Dekkers een aanleiding om het onderwerp serieus te nemen én er de nodige humor aan te verbinden.

Want ontlasting is volgens hem niet alleen iets onaangenaams dat het lichaam zo snel mogelijk kwijt moet. De stoelgang kan ook een bron van voldoening zijn. De titel De kleine verlossing verwijst naar dat eenvoudige maar herkenbare moment waarop het lichaam zijn taak heeft volbracht. De ontlasting vormt het sluitstuk van een biologisch proces dat we dagelijks meemaken, maar waar we nauwelijks over praten.

Zoals vaker in zijn werk combineert Dekkers biologische kennis met geschiedenis, cultuur en kunst. Poep blijkt daardoor een verrassend veelzijdig onderwerp. Het gaat over de werking van het menselijk lichaam, maar ook over hygiëne, gewoonten, beschaving en de manier waarop mensen door de eeuwen heen met hun eigen lichamelijkheid zijn omgegaan.

Juist de tegenstelling tussen het alledaagse karakter van het onderwerp en de schaamte die eromheen hangt, levert veel stof voor zijn typische humor. Dekkers maakt het banale interessant door er met de blik van een bioloog naar te kijken. Wat wij gewoonlijk wegspoelen en vergeten, wordt bij hem een aanleiding om na te denken over het menselijk lichaam en onze verhouding tot wat natuurlijk is.

Daarmee heeft het boek ook een bredere betekenis. Dekkers laat zien hoe merkwaardig het eigenlijk is dat mensen sommige lichamelijke functies zonder problemen bespreken, terwijl andere vrijwel volledig uit het openbare gesprek zijn verdwenen. Eten is gezellig, koken is een hobby en gastronomie kan zelfs een kunstvorm zijn. De onvermijdelijke biologische consequentie daarvan wordt echter met schaamte omgeven.

Die observatie past goed bij Dekkers’ bredere schrijverschap. Hij is geïnteresseerd in alles wat de mens met andere dieren gemeen heeft, maar ook in de merkwaardige manieren waarop mensen zich daarvan proberen te onderscheiden. Poepen is misschien wel een van de duidelijkste voorbeelden: hoe ontwikkeld en beschaafd we onszelf ook vinden, uiteindelijk blijft het een biologische noodzaak.

De kracht van De kleine verlossing ligt dan ook niet alleen in de vele wetenswaardigheden. Dekkers weet een onderwerp dat gemakkelijk in platheid kan blijven steken om te vormen tot een geestige beschouwing over het leven zelf. Achter de humor zit steeds zijn wetenschappelijke nieuwsgierigheid: hoe werkt het, waarom doen we het zoals we het doen en waarom vinden we het eigenlijk zo gênant?

De toon is luchtig en toegankelijk. Dekkers neemt het onderwerp serieus zonder zichzelf of de lezer al te serieus te nemen. Daardoor wordt het boek geen medisch handboek en evenmin een verzameling flauwe poepgrappen. De humor is vooral een middel om een onderwerp bespreekbaar te maken dat gewoonlijk buiten het nette gesprek valt.

Tegelijkertijd blijft de vergankelijkheid van het lichaam op de achtergrond aanwezig. Poep is uiteindelijk het afvalproduct van een levend organisme. Daarmee raakt het boek aan een van Dekkers’ terugkerende thema’s: de mens mag zichzelf dan graag verheffen boven de rest van de natuur, maar zijn biologische werkelijkheid laat zich niet ontkennen.

De slotgedachte van het boek vat die nuchtere kijk mooi samen: met de stoelgang is onze taak volbracht. Het klinkt bijna verheven, terwijl het tegelijkertijd volstrekt alledaags is. Juist die combinatie is typisch voor Dekkers.

De kleine verlossing, of de lust van ontlasten is daarmee een geestig en eigenzinnig boek over iets wat iedereen kent en waar bijna niemand graag over praat. Dekkers maakt van poep geen goedkoop curiosum, maar een verrassend breed onderwerp waarin biologie, geschiedenis, milieu, cultuur en menselijke schaamte samenkomen. Wie bereid is het onderwerp met enige afstand en humor te bekijken, ontdekt dat zelfs de stoelgang aanleiding kan zijn tot verwondering.