De laatste dag van de koning

De laatste dag van de koning is een omvangrijke bundel waarin Sander Kollaard zijn korte verhalen, essays, kritieken en ander werk samenbrengt. De uitgave bevat de verhalen uit zijn debuutbundel Onmiddellijke terugkeer van uw geliefde en Levensberichten, aangevuld met eerder verspreid werk uit onder meer De Gids, Hollands Maandblad, Tirade, De Groene Amsterdammer en de Volkskrant. Daarmee biedt de bundel een breed beeld van Kollaards schrijverschap.

De titel verwijst naar het laatste verhaal uit Levensberichten. Daarin staat het verschijnsel van de flitslichtherinnering centraal: de merkwaardige zekerheid waarmee mensen zich later menen te herinneren waar ze waren en wat ze deden toen een ingrijpende gebeurtenis plaatsvond. Kollaard gebruikt dat gegeven om te onderzoeken hoe mensen hun eigen verleden samenstellen en er achteraf een verhaal van maken.

Dat sluit aan bij een bredere eigenschap van Kollaards verhalen. Zijn personages worden vaak geconfronteerd met iets ogenschijnlijk gewoons dat bij nader inzien minder vanzelfsprekend blijkt. Familie, relaties, herinneringen en toevalligheden kunnen een onverwachte lading krijgen. Wat aanvankelijk bijna als een nuchtere observatie wordt verteld, kan langzaam veranderen in een raadsel waarvoor geen eenvoudige oplossing bestaat.

Kollaard heeft daarbij een duidelijke belangstelling voor de wereld buiten het menselijke verhaal. In de bundel gaat zijn aandacht onder meer uit naar de wormen van Charles Darwin, het spoor van een haas en de stemmen van Fernando Pessoa. Ook wetenschap en techniek krijgen een plaats. Die uiteenlopende onderwerpen voelen echter niet als losse uitstapjes: ze passen bij een schrijver die graag onderzoekt hoe mensen betekenis geven aan wat ze waarnemen.

Een van de aantrekkelijke kanten van de bundel is de combinatie van een lyrische verteltoon met beschouwing. Kollaard kan een alledaagse gebeurtenis nauwkeurig volgen en vervolgens onverwacht een gedachte ontwikkelen die het verhaal een bredere betekenis geeft. Volgens een bespreking van de bundel zijn feit en fictie daarbij geregeld op geraffineerde wijze met elkaar verweven.

Ook in de essays komt zijn nieuwsgierigheid naar andere schrijvers en ideeën naar voren. Hij schrijft onder meer over schrijvers als Stephan Enter en Konstantin Paustovski en keert daarnaast terug naar onderwerpen uit de wetenschap en de natuur. Daardoor ontstaat geen traditionele verhalenbundel, maar een verzameling waarin verschillende vormen van literair denken naast elkaar bestaan.

De laatste dag van de koning laat vooral zien hoe breed Kollaards schrijverschap is. De bundel beweegt van menselijke relaties naar wetenschap, van herinnering naar literatuur en van observatie naar essayistische beschouwing. Toch blijft er een herkenbare toon aanwezig: intelligent, onderzoekend en met aandacht voor de merkwaardige betekenis die gewone dingen in een mensenleven kunnen krijgen.

Voor wie Kollaard vooral kent als winnaar van de Libris Literatuur Prijs met Uit het leven van een hond, is deze bundel een goede gelegenheid om de schrijver achter die roman in bredere vorm te leren kennen. De laatste dag van de koning toont niet alleen zijn vaardigheid als verteller, maar ook zijn nieuwsgierigheid als essayist en beschouwer.