De Maanden: september

September maakt deel uit van de reeks De maanden, waarin twaalf auteurs elk een maand van het jaar literair invullen. Annelies Verbeke kiest daarbij niet voor een traditionele novelle, maar voor een persoonlijk en associatief boek waarin herinneringen, literatuur, kunst en dagboekfragmenten voortdurend met elkaar in gesprek gaan. Het resultaat is een intieme en verrassend veelzijdige reflectie op een maand die vaak symbool staat voor overgang en verandering.

Binnen het oeuvre van Verbeke neemt September een bijzondere plaats in. Waar haar romans worden gedragen door fictieve personages en zorgvuldig opgebouwde verhalen, staat hier de schrijver zelf centraal. Toch ontstaat geen autobiografie in klassieke zin. Verbeke gebruikt haar eigen agenda’s, reizen, ontmoetingen en werk als vertrekpunt voor een bredere verkenning van september als cultureel en literair gegeven.

De hoofdstukken zijn kort en bewegen zich moeiteloos tussen persoonlijke ervaringen en verwijzingen naar kunst en literatuur. Een bezoek aan Rome of Londen gaat over in een beschouwing over Edvard Munch, waarna een citaat uit Hermann Hesse of een herinnering aan de coronaperiode weer een nieuwe gedachtegang opent. Ook het schilderij September Morn van Paul Chabas krijgt een plaats in dit netwerk van associaties. Daardoor leest het boek als een literaire wandeling waarin iedere gedachte vanzelf lijkt over te vloeien in de volgende.

Een terugkerend motief is de manier waarop herinneringen zich onverwacht aandienen. Tijdens het doorbladeren van oude agenda’s stuit Verbeke meermaals op de plotselinge dood van een jeugdliefde. Zonder sentiment beschrijft zij het afscheid en de ontmoeting met diens familie. Juist de ingehouden toon maakt deze passages bijzonder aangrijpend. Persoonlijke ervaringen krijgen nergens de overhand, maar vormen telkens een aanleiding om stil te staan bij tijd, verlies en de blijvende invloed van het verleden.

Ook schrijven zelf is een belangrijk onderwerp. Verbeke laat zien hoe romans ontstaan, hoe herinneringen zich vermengen met de werkelijkheid en hoe lezen, reizen en observeren voortdurend nieuwe verbanden oproepen. Zo ontstaat een boek over september, maar evenzeer over het creatieve proces en over de manier waarop literatuur betekenis geeft aan het dagelijks leven.

Stilistisch is September herkenbaar Verbeke. Haar proza is helder, precies en licht ironisch, zonder ooit afstandelijk of koel te worden. De keuze om zichzelf consequent als “de auteur” op te voeren creëert een subtiele vervreemding, waardoor het persoonlijke verhaal een meer universeel karakter krijgt. De vele culturele verwijzingen voelen nooit als erudiet vertoon, maar maken vanzelfsprekend deel uit van haar manier van kijken naar de wereld.

Lezers waarderen September vooral om de elegante compositie en de vanzelfsprekende verbindingen tussen persoonlijke herinneringen, kunst en literatuur. Wie een doorlopend verhaal verwacht, zal moeten wennen aan de fragmentarische opbouw, maar juist die losse vorm weerspiegelt de manier waarop herinneringen en associaties werken.

Met September bewijst Annelies Verbeke dat een bescheiden boek een grote rijkdom kan bevatten. Door autobiografische elementen, literaire beschouwingen en culturele observaties met elkaar te verweven, ontstaat een ingetogen maar gelaagd portret van een maand waarin verleden en heden voortdurend met elkaar in dialoog gaan. Het is een boek dat niet zozeer een verhaal vertelt, maar de lezer uitnodigt om aandachtiger te kijken naar de betekenis die schuilt in ogenschijnlijk gewone momenten.