De man die quizvraag wilde worden

Er is iets aandoenlijks aan mensen die blijven dromen van een doorbraak die waarschijnlijk nooit zal komen. In De man die quizvraag wilde worden richt Hannes Dedeurwaerder zijn blik op de wereld van de Vlaamse charmezanger, de schlageravond en het lichte entertainment. Maar achter de glitter en de grote beloften blijkt een wereld schuil te gaan van eenzaamheid, verlangen en mensen die vooral graag gezien willen worden.

Donny Diamond is een smartlapzanger wiens carrière al jaren aan het uitdoven is. Eigenlijk heeft ze misschien nooit echt gebrand. Toch blijft hij geloven in zijn moment van glorie. Tijdens een schlageravond ontmoet hij Ringo en Joey, twee mannen die hem na zijn optreden vertellen dat zij in hem de ster herkennen die hij zelf altijd heeft willen zijn. Ze beloven hem zelfs De Definitieve Doorbraak.

Voor Donny is dat aanbod tegelijk een droom en een reden tot achterdocht. Want waarom zouden twee onbekenden zich zo voor hem interesseren? Wanneer blijkt dat Ringo en Joey niet zijn wie ze beweren te zijn, verandert de sfeer en krijgt het verhaal een veel donkerder lading.

Dedeurwaerder gebruikt het uitgangspunt van een bijna vergeten zanger om een bredere roman over verlangen te schrijven. Donny wil beroemd worden, maar zijn verlangen naar erkenning is uiteindelijk veel fundamenteler. Hij wil ertoe doen. Hij wil dat zijn leven betekenis krijgt en dat iemand hem werkelijk ziet. De droom van roem is daarbij vooral een verpakking voor een veel menselijker behoefte.

Dat maakt de titel bijzonder treffend. Wie een quizvraag wordt, heeft een vorm van onsterfelijkheid bereikt. Niet noodzakelijk de grote roem waarvan Donny droomt, maar wel de zekerheid dat zijn naam ooit nog ergens wordt uitgesproken. Een mens kan verdwijnen uit het collectieve geheugen, maar misschien is één klein feitje genoeg om dat lot te ontlopen.

De wereld die Dedeurwaerder beschrijft, is kleurrijk en soms hilarisch. De Vlaamse kust, schlageroptredens, artiesten die hun gloriedagen achter zich hebben en personages die zich groter voordoen dan ze zijn: het materiaal leent zich uitstekend voor satire. Toch kiest de schrijver niet voor goedkope spot. Dat is een belangrijke kwaliteit van de roman. De personages mogen belachelijk zijn, maar worden nooit belachelijk gemaakt.

Achter de humor zit steeds mededogen. Dedeurwaerder begrijpt de mensen over wie hij schrijft. Hij weet dat de grens tussen een droom en een waanbeeld soms dun is en dat iedereen op een bepaald moment in zijn leven verlangt naar erkenning. De schlagerwereld wordt daardoor niet alleen een decor voor komische situaties, maar een miniatuur van de samenleving waarin mensen voortdurend proberen zichzelf een plaats te geven.

De roman heeft bovendien een sterk gevoel voor taal. De smartlap, met zijn grote woorden over verdriet, liefde, heimwee en gemiste kansen, blijkt uitstekend geschikt om de emoties van de personages te verwoorden. Dedeurwaerder speelt met het genre zonder het te minachten. Juist omdat hij de clichés serieus neemt, krijgen ze soms onverwacht veel zeggingskracht.

Wanneer Ringo en Joey hun plannen ontvouwen, krijgt de roman een spannender karakter. De aanvankelijke belofte van een doorbraak verandert in iets dreigenders. Daarmee laat Dedeurwaerder zien hoe gemakkelijk hoop kan worden misbruikt. Wie wanhopig genoeg verlangt naar erkenning, kan bereid zijn risico’s te nemen die hij onder andere omstandigheden nooit zou nemen.

Toch blijft De man die quizvraag wilde worden vooral een roman over mensen die proberen overeind te blijven. De personages zijn geen grote helden en evenmin uitgesproken slachtoffers. Het zijn mensen aan de rand van het podium, die misschien nooit de hoofdrol zullen spelen maar wel degelijk hun eigen verhaal hebben.

De roman is vlot geschreven en heeft een aanstekelijk gevoel voor humor, maar onder die luchtigheid schuilt een melancholische ondertoon. Dedeurwaerder begrijpt dat het leven soms juist het meest ontroert wanneer mensen hardnekkig blijven geloven in iets wat nauwelijks nog mogelijk lijkt.

Daarin ligt ook de kracht van het boek. De auteur kijkt niet neer op zijn personages, maar staat naast hen. Hij laat zien dat een leven niet minder waardevol wordt omdat het geen succesverhaal is. Misschien is het zelfs precies andersom: juist de mensen die nooit beroemd worden, dragen vaak de interessantste verhalen met zich mee.