De mannentester

In De mannentester uit 2009 kiest Heleen van Royen voor een opvallend uitgangspunt. De 27-jarige Victoria heeft een ongewoon beroep: vrouwen huren haar in om hun geliefde op de proef te stellen. Ze moet ontdekken of een man werkelijk trouw is of bezwijkt wanneer een aantrekkelijke vrouw hem verleidt. Victoria is professioneel, zelfverzekerd en kent weinig scrupules. Haar opdrachten brengen haar bovendien naar verschillende Europese steden en zelfs naar New York.

Victoria is daarmee meteen het interessantste onderdeel van de roman. Ze is geen klassieke heldin en ook geen eenvoudige femme fatale. Ze heeft haar eigen strenge opvattingen over trouw en ontrouw en benadert haar werk bijna als een vorm van onderzoek. Ze observeert mannen, analyseert hun zwakke plekken en gebruikt seksualiteit als instrument. Juist die zakelijke houding geeft haar personage iets ironisch: wat voor anderen een emotionele ramp kan zijn, is voor Victoria in de eerste plaats een professionele opdracht.

Van Royen gebruikt het uitgangspunt om de verhoudingen tussen mannen en vrouwen onder de loep te nemen. Wat betekent trouw eigenlijk wanneer iemand bewust in de verleiding wordt gebracht? En zegt het bezwijken voor een verleidster iets over de liefde binnen een relatie, of vooral over het karakter van degene die wordt getest? De roman stelt die vragen zonder er een zwaar psychologisch onderzoek van te maken.

De verschillende opdrachten geven het boek een episodisch karakter. Victoria reist van Sevilla naar Londen, Milaan en New York en neemt daarbij telkens een andere identiteit en uitstraling aan. Daardoor krijgt De mannentester een licht avontuurlijke en bijna internationale sfeer. Tegelijkertijd blijft de kern steeds dezelfde: vertrouwen binnen een relatie en de vraag hoe gemakkelijk dat vertrouwen kan worden ondermijnd.

Van Royen schrijft snel en direct. De roman is duidelijk plotgedreven en laat zich daardoor gemakkelijk lezen. Dat werd ook bij verschijnen opgemerkt: Trouw noemde het boek een “amusante roman”, terwijl NRC Handelsblad Victoria een fascinerend personage vond.

De erotische elementen zijn nadrukkelijk aanwezig, maar vormen niet het enige doel van het boek. Seksualiteit is vooral het middel waarmee Victoria haar onderzoeken uitvoert. Daardoor kan van Royen tegelijkertijd spelen met clichés over mannen, vrouwen en verleiding. De seksuele spanning krijgt geregeld een komische ondertoon, omdat Victoria haar eigen werk met een bijna klinische doelgerichtheid uitvoert.

Toch heeft de roman ook een donkere kant. Victoria gebruikt methodes die steeds verder gaan en niet altijd zonder gevolgen blijven. Haar overtuiging dat zij mannen kan doorgronden, krijgt daardoor iets gevaarlijks. Wie voortdurend anderen test, loopt immers het risico zelf onderdeel te worden van het spel. De grens tussen professioneel handelen en manipulatie wordt steeds vager.

Dat maakt Victoria uiteindelijk interessanter dan het aanvankelijke concept misschien doet vermoeden. Ze is daadkrachtig en onafhankelijk, maar ook hoekig en streng. Ze heeft een duidelijke moraal, terwijl ze tegelijkertijd zonder veel scrupules in het privéleven van anderen ingrijpt. Die tegenstrijdigheid geeft haar karakter meer diepte.

De roman is niet overal even subtiel. Sommige situaties zijn bewust uitvergroot en de ironie kan soms nadrukkelijk worden. Wie een diepgaande psychologische roman over relaties verwacht, zal waarschijnlijk teleurgesteld zijn. Van Royen kiest voor tempo, humor, erotiek en een duidelijk verhaal.

Daar staat tegenover dat De mannentester precies daardoor goed werkt als publieksroman. Het boek neemt zijn onderwerp niet al te zwaar en weet de lezer voortdurend mee te trekken in Victoria’s volgende opdracht. Achter de luchtige toon zit bovendien een interessante vraag: hoeveel zekerheid kun je eigenlijk ontlenen aan een test van trouw?

Van Royen maakt van die vraag geen moralistisch betoog. Ze laat vooral zien hoe merkwaardig relaties kunnen worden wanneer vertrouwen ontbreekt. De vrouwen die Victoria inhuren willen zekerheid, maar door hun geliefden te laten testen geven ze tegelijkertijd aan dat ze die zekerheid al niet meer bezitten. De test die hun vertrouwen zou moeten bevestigen, kan het juist vernietigen.

De mannentester is daarmee vooral een vlotte, erotische en licht satirische roman met een sterk centraal personage. Het boek heeft minder literaire gelaagdheid dan De gelukkige huisvrouw, maar Victoria maakt veel goed. Ze is eigenzinnig, hard en vermakelijk en draagt het verhaal vrijwel volledig.