De overlevenden

De overlevenden van Alex Schulman is een roman over drie broers die na de dood van hun moeder terugkeren naar het vakantiehuis waar ze als kinderen hun zomers doorbrachten. Ze nemen haar as mee om die bij het meer uit te strooien, maar een brief van hun moeder maakt duidelijk dat zij daar niet naast hun vader begraven of uitgestrooid wilde worden. De terugkeer naar het huis brengt daarmee niet alleen herinneringen terug, maar ook de vraag naar het ongeluk dat twintig jaar eerder het gezin uiteendreef.

Schulman vertelt het verhaal vanuit twee richtingen. De gebeurtenissen in het heden worden achterwaarts verteld, terwijl de scènes uit de jeugd zich chronologisch ontvouwen. Daardoor weet de lezer vanaf het begin dat er iets ernstigs is gebeurd, maar blijft lange tijd onduidelijk wat precies en waarom de gevolgen zo ingrijpend waren. Die constructie is meer dan een kunstgreep: ze laat zien hoe herinneringen werken. De volwassen broers kennen dezelfde geschiedenis, maar dragen er ieder een andere versie van mee.

Vooral de manier waarop Schulman de ouders neerzet, is sterk. De kinderen zijn tijdens hun vakanties grotendeels op zichzelf aangewezen en moeten voortdurend proberen de aandacht en liefde van hun ouders te winnen. De grens tussen liefdevolle nonchalance en verwaarlozing blijkt daarbij bijzonder dun. De roman maakt van die ouders geen eenvoudige schurken; juist de onvoorspelbaarheid van hun gedrag maakt duidelijk hoe moeilijk het voor kinderen kan zijn om te begrijpen wat er binnen een gezin gebeurt.

De omgekeerde chronologie zorgt aanvankelijk voor spanning, maar heeft ook een nadeel. Omdat Schulman zo zorgvuldig naar één beslissende gebeurtenis toewerkt, wordt de roman sterk afhankelijk van de uiteindelijke onthulling. De psychologische ontwikkeling van de broers is daardoor soms minder belangrijk dan de vraag wanneer de lezer het ontbrekende stukje van de puzzel krijgt. Toch weet Schulman te voorkomen dat het uitsluitend een plotconstructie wordt. De werkelijke kracht ligt in de beschadigde verhouding tussen de broers en in de manier waarop een gedeeld verleden mensen tegelijkertijd kan verbinden en van elkaar verwijderen.

De overlevenden is daarmee een compacte familieroman over verwaarlozing, schuld en de hardnekkigheid van jeugdherinneringen. Schulman heeft weinig pagina’s nodig om een gezin te laten zien waarin liefde en tekortschieten voortdurend naast elkaar bestaan. Juist de sobere stijl maakt het verhaal indringend: hij legt niet alles uit, maar laat de lezer de betekenis van kleine scènes en verschuivende herinneringen zelf bijeenbrengen. Dat maakt De overlevenden uiteindelijk minder een roman over één tragisch ongeluk dan over de vraag hoe mensen een leven lang proberen te begrijpen wat hun in hun jeugd is overkomen.