De overspannen jaren

Uitgeverij Epo 1996 291 pagina's 9789064457609 Hardcover

Met De overspannen jaren richten Johan Anthierens en cartoonist GAL, het pseudoniem van Gerard Alsteens, hun blik op ruim drie decennia Belgische en internationale geschiedenis. Het boek bundelt cartoons van GAL uit de periode 1960 tot 1996 en voorziet ze van commentaar en historische context van Anthierens. Het resultaat is geen gewone cartoonbundel, maar een eigenzinnige kroniek van een tijdperk.

GAL was sinds 1960 actief als politiek cartoonist en ontwikkelde een stijl waarin sarcasme, maatschappijkritiek en een uitgesproken politieke betrokkenheid samenkomen. Zijn tekeningen sparen de gevestigde orde nauwelijks. Politici, religieuze instellingen, machthebbers en andere autoriteiten worden voortdurend aan zijn scherpe blik onderworpen. Anthierens is bij uitstek de schrijver die deze beelden van hun historische achtergrond voorziet.

Daardoor ontstaat een interessante wisselwerking tussen beeld en tekst. Een cartoon kan op zichzelf al vlijmscherp zijn, maar met de toelichting van Anthierens wordt duidelijk welke gebeurtenis, politicus of maatschappelijke ontwikkeling erachter schuilgaat. De geschiedenis wordt zo niet als een droge opeenvolging van feiten verteld, maar als een verzameling momenten waarop de werkelijkheid absurd, pijnlijk of ronduit belachelijk bleek.

De onderwerpen zijn zeer uiteenlopend. De inhoudsopgave voert de lezer onder meer langs Zuid-Afrika, België, René Magritte, koning Boudewijn, Nederland, Vietnam, Zaïre, Mobutu en Midden- en Zuid-Amerika. Ook internationale gebeurtenissen en figuren uit de populaire cultuur krijgen een plaats.

Dat brede perspectief is een van de sterkste kanten van het boek. Anthierens en GAL beperken zich niet tot de Belgische politiek. Ze laten zien hoe de wereld tussen 1960 en 1996 voortdurend in beweging was: dekolonisatie, Koude Oorlog, oorlogen, sociale conflicten, religie, sport en veranderende maatschappelijke verhoudingen komen allemaal voorbij.

Anthierens begrijpt bovendien dat een politieke cartoon vaak snel veroudert wanneer de context verdwijnt. Zijn teksten geven de tekeningen een tweede leven. De lezer die zich niet meer precies herinnert wie een bepaalde politicus was of welke crisis zich op een bepaald moment afspeelde, krijgt voldoende houvast om de satire opnieuw te begrijpen.

Anthierens begrijpt bovendien dat een politieke cartoon vaak snel veroudert wanneer de context verdwijnt.

Tegelijkertijd is het boek een portret van GAL zelf. Een van de teksten beschrijft hoe Gerard Alsteens al op jonge leeftijd wist dat hij tekenaar wilde worden en uiteindelijk een eigen, herkenbare beeldtaal ontwikkelde. Anthierens benadrukt daarbij vooral zijn principiële houding: GAL tekent niet uit vrijblijvend cynisme, maar omdat maatschappelijke gebeurtenissen hem daadwerkelijk raken.

Dat onderscheid is belangrijk. De cartoons zijn soms hard, maar achter de spot zit betrokkenheid. GAL richt zijn pijlen niet uitsluitend op personen; zijn werk is vooral gericht tegen machtsmisbruik, hypocrisie en geïnstitutionaliseerde macht. Anthierens maakt van die houding een belangrijk onderdeel van het portret.

Een mooi voorbeeld van de manier waarop het boek werkt, is de terugblik op 1956. Een cartoon wordt verbonden met gebeurtenissen als de verkiezing van Eisenhower, de Suezcrisis, de Hongaarse Opstand, de mijnramp van Marcinelle, het huwelijk van Grace Kelly en de dood van wielrenner Constant Ockers. Zo ontstaat uit één beeld een hele historische tijdsopname.

Daarin ligt ook de blijvende waarde van De overspannen jaren. Sommige grappen zijn onvermijdelijk sterk verbonden met de actualiteit van hun tijd. Maar juist wanneer de lezer de historische context kent, wordt zichtbaar hoe scherp GAL bepaalde ontwikkelingen heeft aangevoeld. Het boek laat zien hoe politieke cartoons tegelijkertijd journalistiek commentaar en historisch document kunnen zijn.

De samenwerking tussen Anthierens en GAL is bovendien logisch. Beiden waren eigenzinnige waarnemers van de maatschappij en beiden hadden weinig behoefte om machthebbers naar de mond te praten. Waar GAL zijn commentaar in één beeld probeerde samen te persen, kon Anthierens de context, de achtergronden en de personen uitwerken.

Een kleine selectie van Librar. elk weekend in uw mailbox?

VLIJM

Wat er binnenkomt

Al heel vroeg ontdekte ik dat ik een schrijver was. Ik moest dingen van me af schrijven om met zaken in het reine te komen. Als ik een tijdje niet kon schrijven, voelde ik hoe alles zich ophoopte, tot ik op barsten stond. Maar van schrijven alleen kun je niet overleven, tenzij je Herman Brusselmans of Tom Lanoye heet. Daarom werk ik ook nog in de kringloopwinkel. Daar is iedereen op de hoogte van mijn boekenliefde.

Scroll naar boven
Librar
Privacyoverzicht

Deze site maakt gebruik van cookies, zodat wij je de best mogelijke gebruikerservaring kunnen bieden. Cookie-informatie wordt opgeslagen in je browser en voert functies uit zoals het herkennen wanneer je terugkeert naar onze site en helpt ons team om te begrijpen welke delen van de site je het meest interessant en nuttig vindt.