De regels van het ciderhuis

Met De regels van het ciderhuis schreef John Irving een omvangrijke roman over afkomst, verantwoordelijkheid, liefde en de vraag in hoeverre mensen zelf mogen bepalen hoe hun leven eruitziet. De roman speelt zich grotendeels af rond een weeshuis in St. Cloud’s, Maine, waar Dr. Wilbur Larch zich ontfermt over kinderen die door hun moeders worden afgestaan. Tegelijkertijd voert hij er illegale abortussen uit voor vrouwen die geen andere uitweg zien.

Centraal staat Homer Wells, een jongen die in het weeshuis opgroeit en door Larch als zijn opvolger wordt gezien. Homer leert het vak van hem en raakt vertrouwd met zowel geboorte als dood. Toch begint hij zich af te vragen of hij het moreel eens kan zijn met de keuzes van zijn mentor. Zijn ontwikkeling vormt het hart van de roman.

Irving maakt van die tegenstelling geen eenvoudig debat tussen goed en kwaad. Larch is een arts die de wet overtreedt, maar dat doet vanuit de overtuiging dat vrouwen recht hebben op hulp en dat ongewenste zwangerschappen soms ondraaglijke gevolgen kunnen hebben. Homer heeft daar aanvankelijk moeite mee, maar ontdekt geleidelijk dat morele regels veel ingewikkelder zijn wanneer je de levens van echte mensen voor je ziet.

Wanneer Homer het weeshuis verlaat, komt hij terecht op een appelboomgaard van de familie Worthington. Daar leert hij een totaal andere wereld kennen. Het ritme van de seizoenen, het werk in de boomgaard en de verhoudingen tussen de arbeiders vormen een scherp contrast met het beschermde maar gesloten bestaan in het weeshuis.

De titel verwijst naar een van de meest concrete en veelzeggende elementen uit die wereld. In het ciderhuis hangen regels op voor de seizoenarbeiders, maar de arbeiders zelf hebben die regels nooit opgesteld. Irving gebruikt dat gegeven als metafoor voor een groter thema: mensen worden voortdurend geconfronteerd met regels die door anderen zijn bedacht, terwijl hun eigen leven vaak veel complexer is dan die regels toestaan.

Homer bevindt zich precies tussen die twee werelden. Hij wil zelfstandig worden, maar blijft verbonden met het weeshuis. Hij wil volgens zijn eigen overtuiging leven, maar merkt dat morele keuzes altijd gevolgen hebben voor anderen. Zijn zoektocht naar een eigen plaats in de wereld is daardoor ook een zoektocht naar een persoonlijke ethiek.

Zoals vaker bij Irving zijn familiebanden en afkomst belangrijk. De kinderen in het weeshuis beginnen hun leven zonder hun biologische ouders, terwijl Homer zelf probeert te begrijpen wat familie eigenlijk betekent. Irving stelt daarmee de vraag of familie uitsluitend wordt bepaald door bloedbanden of ook door de mensen die daadwerkelijk voor elkaar zorgen.

De roman is daarnaast sterk verbonden met het thema van geboorte. Voor Larch is iedere geboorte een medische en menselijke gebeurtenis; voor Homer wordt geboorte geleidelijk ook een morele kwestie. De tegenstelling tussen abortus en het ter wereld brengen van kinderen loopt door het hele verhaal en wordt nooit gereduceerd tot een simpele tegenstelling.

Dat maakt de roman ook maatschappelijk interessant. Irving schreef De regels van het ciderhuis in een periode waarin abortus in de Verenigde Staten een bijzonder controversieel onderwerp was. Toch maakt hij van zijn roman geen politiek pamflet. Hij laat vooral zien hoe abstracte regels uitpakken wanneer ze botsen met individuele levens.

Zijn vertelstijl is ruim en verhalend. Irving neemt de tijd om zijn personages, hun geschiedenis en hun omgeving uit te werken. Daardoor krijgt de roman een bijna epische omvang. Tegelijkertijd zorgt die uitvoerigheid ervoor dat het verhaal soms langzaam voortbeweegt. Wie vooral een strak plot zoekt, kan de vele uitweidingen als zwaar ervaren; wie graag langdurig in een wereld en personages verblijft, vindt er juist veel rijkdom.

De kracht van het boek ligt uiteindelijk vooral in de personages. Homer is geen held die vanaf het begin weet wat goed is. Hij moet zijn overtuigingen ontwikkelen door ervaring. Ook Dr. Larch is geen eenvoudige mentorfiguur. Hij is idealistisch, eigenzinnig en bereid de wet te overtreden wanneer hij vindt dat zijn patiënten daarmee geholpen zijn.

Die morele dubbelzinnigheid maakt De regels van het ciderhuis tot een van Irvings interessantste romans. Het boek vraagt niet welke regels bestaan, maar wanneer het gerechtvaardigd kan zijn om ze te overtreden. En misschien nog belangrijker: wie bepaalt eigenlijk welke regels redelijk zijn?

De roman verscheen oorspronkelijk in 1985 en werd een van Irvings bekendste werken. De verfilming uit 1999, met onder anderen Tobey Maguire, Charlize Theron en Michael Caine, bracht het verhaal opnieuw bij een groot publiek.