De romantische orde

De romantische orde van Maarten Doorman vertrekt vanuit een verrassende gedachte: de Romantiek is helemaal niet voorbij. Integendeel, volgens Doorman bepaalt ze nog altijd in sterke mate hoe we naar onszelf, de kunst, de liefde en de samenleving kijken. Het verlangen authentiek te zijn, naar het natuurlijke en bijzondere, naar roes en het exotische: het zijn volgens hem geen overblijfselen uit de negentiende eeuw, maar kenmerken van het moderne leven.

Doorman voert zijn lezer terug naar de Duitse Romantiek rond 1800, toen schrijvers en denkers als Schlegel, Schiller en Novalis nieuwe ideeën ontwikkelden over individu, kunst en werkelijkheid. Hun invloed reikt volgens hem veel verder dan de literatuur. De romantische denkwereld werkt door in uiteenlopende hedendaagse verschijnselen, van onze opvattingen over liefde en authenticiteit tot nationalisme, kunst en de manier waarop we onszelf proberen te ontplooien. Juist daarin ligt de ambitie van het boek: actuele culturele en maatschappelijke tegenstellingen begrijpen vanuit hun historische context.

Interessant is dat Doorman de Romantiek niet als een verzameling ideeën beschouwt die we eenvoudig zouden kunnen afschudden. De kracht ervan ligt juist in de voortdurende spanning tussen tegengestelde verlangens: natuur tegenover cultuur, gevoel tegenover ratio, individu tegenover gemeenschap, authenticiteit tegenover kunstmatigheid. Wie volledig zichzelf wil zijn, loopt bijvoorbeeld het risico juist een nieuwe vorm van opgelegde identiteit te creëren. Het romantische ideaal roept daarmee steeds zijn eigen tegendeel op. Die dynamiek verklaart volgens Doorman waarom de Romantiek zo hardnekkig blijft doorwerken.

De romantische orde is een erudiet maar toegankelijk cultuurfilosofisch boek dat grote verbanden durft te leggen. Doorman schrijft niet als iemand die de Romantiek wil wegzetten als een historische stijlperiode, maar als een denker die wil laten zien hoeveel van onze hedendaagse vanzelfsprekendheden ermee verbonden zijn. Soms is zijn brede greep ook veeleisend: de vele historische en filosofische verbindingen vragen aandacht en voorkennis. Maar juist de gedachte dat moderne tegenstellingen verschillende uitdrukkingen kunnen zijn van één romantische erfenis, geeft het boek een verrassende samenhang. Het resultaat is een boek dat niet alleen over de Romantiek gaat, maar de lezer ook anders naar zijn eigen tijd laat kijken.