De verloren kinderen

Sommige historische gebeurtenissen krijgen pas echt gewicht wanneer je ze door de ogen van een kind ziet. In De verloren kinderen vertelt Diney Costeloe het verhaal van twee jonge zusjes die na de Tweede Wereldoorlog vanuit Engeland naar Australië worden gestuurd. Achter dat gegeven schuilt een pijnlijke geschiedenis van kinderen die onder het voorwendsel van een beter leven uit hun vertrouwde omgeving werden weggehaald.

Het verhaal begint in Engeland, in 1948. Rita en Rosie Stevens zijn negen en vijf jaar oud wanneer hun moeder Mavis, een oorlogsweduwe, opnieuw zwanger raakt. De vader van het ongeboren kind, Jimmy Randall, is gewelddadig en stelt Mavis voor een harde keuze: als hij met haar zal trouwen en zijn zoon wil erkennen, moet zij haar twee dochters afstaan.

Mavis denkt dat ze een moeilijke maar tijdelijke oplossing kiest. Ze ondertekent de papieren waarmee Rita en Rosie naar een weeshuis worden gebracht, zonder te beseffen dat ze daarmee haar ouderlijke rechten grotendeels uit handen geeft. Wanneer het weeshuis vervolgens besluit een groep kinderen naar Australië te sturen om daar een nieuw leven te beginnen, worden ook Rita en Rosie meegestuurd. Voor hun moeder is er nauwelijks nog een weg om hen terug te krijgen.

Costeloe kiest bewust voor het perspectief van de kinderen. Daardoor wordt het verhaal niet in de eerste plaats een historische uiteenzetting, maar een verhaal over verlies en verwarring. Rita en Rosie begrijpen niet waarom hun moeder hen heeft afgestaan en al helemaal niet waarom ze duizenden kilometers van huis worden gebracht. Wat voor de volwassenen wordt voorgesteld als een kans op een betere toekomst, voelt voor de meisjes vooral als een ontvoering.

Dat contrast is een van de sterkste elementen van de roman. De volwassenen beschikken over documenten, regels en officiële verklaringen. De kinderen hebben alleen hun herinneringen en elkaar. Voor Rita, die oud genoeg is om te begrijpen dat er iets fundamenteel mis is, wordt de zorg voor haar jongere zusje bovendien een verantwoordelijkheid die veel te groot is voor een kind.

De reis naar Australië vormt een belangrijk keerpunt. De meisjes worden geconfronteerd met een wereld die ze niet kennen en met volwassenen die beslissingen over hun leven nemen zonder hen werkelijk iets te vragen. Costeloe maakt daarmee duidelijk hoe weinig macht kinderen hadden wanneer instanties en volwassenen eenmaal hadden besloten wat volgens hen het beste voor hen was.

De historische achtergrond is daarbij niet slechts decor. Het Britse beleid waarbij kinderen na de oorlog naar andere landen werden gestuurd, heeft daadwerkelijk bestaan. Costeloe gebruikt deze geschiedenis als basis voor een persoonlijk verhaal waarin de gevolgen van zulke beslissingen zichtbaar worden. Juist doordat ze zich concentreert op twee kinderen, krijgt een groter historisch fenomeen een menselijk gezicht.

De relatie tussen Rita en Rosie vormt het emotionele middelpunt. Rita voelt zich verantwoordelijk voor haar jongere zusje en probeert haar zoveel mogelijk te beschermen. Rosie is nog klein en begrijpt veel van wat er gebeurt niet. Hun onderlinge band geeft het verhaal warmte, maar maakt de gebeurtenissen tegelijkertijd aangrijpender: de twee kinderen hebben uiteindelijk vooral elkaar.

Costeloe schrijft toegankelijk en direct. Ze probeert niet ingewikkeld te doen over de historische context en houdt de aandacht voortdurend bij haar personages. Soms is de roman daardoor ook duidelijk gericht op emotionele betrokkenheid. De auteur wil dat de lezer meeleeft met Rita en Rosie en maakt de tegenstelling tussen kwetsbare kinderen en machtige volwassenen helder. Wie op zoek is naar een subtiele, complexe historische roman met veel verschillende perspectieven, zal het verhaal wellicht wat rechtlijnig vinden. Maar binnen het genre van de historische familieroman werkt die duidelijkheid juist goed.

De titel De verloren kinderen heeft meerdere betekenissen. Rita en Rosie zijn letterlijk kinderen die van hun moeder worden gescheiden, maar ook hun vertrouwde identiteit en omgeving raken ze kwijt. Ze worden onderdeel van een systeem waarin ze vooral als kinderen die ergens anders een nieuw leven kunnen beginnen worden beschouwd. Wat verloren gaat, is niet alleen hun familie, maar ook hun gevoel van ergens bij horen.

Daarmee gaat het boek uiteindelijk over veel meer dan de reis naar Australië. Het gaat over de vraag wie het recht heeft om te bepalen wat goed is voor een kind. Mavis maakt een keuze uit wanhoop, de instelling handelt vanuit haar eigen overtuigingen en de kinderen ondergaan de gevolgen. Niemand lijkt aanvankelijk te beseffen hoe groot de schade van zulke beslissingen kan zijn.

De verloren kinderen is daarmee een toegankelijke en aangrijpende historische roman over familie, verlies en de veerkracht van kinderen. Diney Costeloe maakt van een weinig bekende episode uit de naoorlogse geschiedenis een persoonlijk verhaal waarin vooral de machteloosheid van Rita en Rosie blijft hangen.