De voorlezer

Bernhard Schlinks De voorlezer begint als een intieme, ongemakkelijke liefdesgeschiedenis. De vijftienjarige Michael Berg wordt verliefd op Hanna, een vrouw die ruim twintig jaar ouder is. Hun verhouding is ongelijkwaardig, maar voor Michael betekent ze zijn eerste kennismaking met liefde, lichamelijkheid en literatuur. Hij leest haar voor uit werken van onder anderen Goethe, Schiller en Tolstoj. Wanneer Hanna plotseling verdwijnt, blijft ze als een mysterie in zijn leven aanwezig.

Jaren later ontmoet Michael haar opnieuw, tijdens zijn rechtenstudie, wanneer hij een proces bijwoont tegen voormalige kampbewakers. Hanna blijkt een belast oorlogsverleden te hebben. Vanaf dat moment verschuift de roman van een persoonlijk verhaal naar een morele confrontatie met de Holocaust en met de vraag hoe een naoorlogse generatie zich moet verhouden tot de misdaden van haar voorgangers. Schlink vermijdt eenvoudige oordelen: begrijpen blijkt niet hetzelfde als vergeven, maar veroordelen biedt evenmin volledige helderheid.

De kracht van de roman ligt in de manier waarop het persoonlijke en het historische voortdurend in elkaar grijpen. Michaels liefde voor Hanna verdwijnt niet wanneer hij haar daden leert kennen, en juist die blijvende verbondenheid maakt zijn schuldgevoel en schaamte zo ingewikkeld. De titel verwijst niet alleen naar het voorlezen als vorm van intimiteit, maar ook naar taal, geletterdheid, zwijgen en de mogelijkheid om via literatuur toegang te krijgen tot een ander mens.

Schlinks stijl is helder, beheerst en weinig sentimenteel. Daardoor krijgen de morele vragen ruimte zonder dat de roman een filosofisch betoog wordt. Soms blijft Michael wat afstandelijk, maar die afstand past ook bij zijn poging om achteraf orde te scheppen in een verleden dat zich niet eenvoudig laat verklaren. De voorlezer is een compacte, veelgelaagde roman over liefde, schuld, herinnering en de onmogelijke erfenis van de Duitse geschiedenis.