Dubbellevens

Met Dubbellevens probeert Frits de Vries niet alleen het leven van Ward Ruyslinck te reconstrueren, maar ook de tegenstelling tussen de schrijver Ward Ruyslinck en de man achter het pseudoniem, Raymond De Belser. Dat onderscheid vormt de kern van deze omvangrijke biografie. Ruyslinck was als schrijver uitgesproken, geëngageerd en soms opvallend openhartig, terwijl De Belser in het dagelijks leven juist een teruggetrokken en angstige man was.

De Vries kende Ruyslinck persoonlijk. Vanaf 1992 waren de twee bevriend tot het overlijden van de schrijver in 2014. Na zijn pensionering begon de Vries uitgebreid onderzoek te doen in archieven en bibliotheken. Die persoonlijke betrokkenheid is zowel een kracht als een complicerende factor van de biografie. De schrijver kent zijn onderwerp van dichtbij, maar kijkt er tegelijkertijd met de bewondering van een vriend en liefhebber naar.

De biografie besteedt veel aandacht aan de jeugd van Raymond De Belser. De ervaringen tijdens de Tweede Wereldoorlog blijken van grote betekenis voor zijn latere leven en werk. De vlucht van het gezin in 1940 werd later verwerkt in Wierook en tranen. Ook de plotselinge dood van zijn oudere broer Roland en het schuldgevoel dat De Belser daarover ontwikkelde, krijgen een belangrijke plaats in het boek. Deze ervaringen helpen verklaren waarom angst, schuld, eenzaamheid en kwetsbaarheid zulke terugkerende elementen in Ruyslincks oeuvre werden.

Een belangrijk onderdeel van Dubbellevens is de ontwikkeling van Ruyslinck als schrijver. De Vries volgt zijn literaire loopbaan uitvoerig en bespreekt de verschillende werken en periodes in zijn oeuvre. Daarbij komt ook de opmerkelijke populariteit van Ruyslinck aan bod. In de jaren zestig was hij een van de meest gelezen en bestverkopende auteurs in Vlaanderen en Nederland. Vooral Wierook en tranen en De ontaarde slapers werden generaties lang door scholieren gelezen.

Tegelijkertijd probeert de Vries te verklaren waarom Ruyslincks reputatie later zo sterk is afgenomen. Hij neemt daarbij duidelijk stelling voor de schrijver en betreurt diens vrijwel verdwenen positie in het literaire landschap. Dat maakt Dubbellevens niet tot een volledig afstandelijke biografie. De Vries wil niet alleen vertellen wie Ruyslinck was, maar ook opnieuw belangstelling wekken voor diens werk.

Juist die betrokkenheid geeft het boek soms iets eigens. De biograaf schrijft niet vanuit een neutrale afstand, maar vanuit jarenlange bewondering en vriendschap. Dat levert persoonlijke inzichten op die een buitenstaander waarschijnlijk niet had kunnen bieden. Tegelijkertijd maakt het de beoordeling van Ruyslincks werk soms minder kritisch. Een recensent merkte bijvoorbeeld op dat de Vries vooral als bewonderaar naar zijn onderwerp kijkt en nauwelijks een tegengeluid laat horen over de literaire kwaliteit van diens latere werk.

De interessantste passages ontstaan wanneer het publieke schrijverschap en het privéleven werkelijk tegen elkaar aan worden gelegd. De schrijver die in zijn boeken zo uitgesproken kon zijn, blijkt als mens juist sterk door onzekerheid en angst te worden bepaald. De titel Dubbellevens verwijst daarmee niet alleen naar het verschil tussen schrijver en ambtenaar, maar ook naar de verschillende persoonlijkheden die binnen één mens naast elkaar konden bestaan.

De biografie krijgt een bijzonder dramatisch karakter in het laatste deel, wanneer het huwelijk van Ruyslinck en Alice Burm steeds verder onder druk komt te staan. De relatie van Ruyslinck met een andere vrouw en de gevolgen daarvan voor Alice behoren tot de aangrijpendste gebeurtenissen in het boek. Haar zelfmoord in 1990 vormt een tragisch dieptepunt. De parallellen tussen haar dood en de thematiek van De ontaarde slapers maken deze episode bovendien literair bijzonder wrang.

De Vries heeft duidelijk veel materiaal verzameld. Dat is een van de grote verdiensten van Dubbellevens. De biografie bevat een schat aan onbekende of nauwelijks bekende gegevens en maakt zichtbaar hoeveel bronnen de auteur heeft geraadpleegd. Ook de bijbehorende documentatie, waaronder bibliografieën en informatie over geraadpleegde archieven en bibliotheken, onderstreept de omvang van het onderzoek.

De keerzijde daarvan is de omvang. De biografie telt ruim zeshonderd pagina’s en de Vries neemt geregeld veel ruimte om Ruyslincks boeken na te vertellen. Hans Renders omschreef het boek als helder en informatief, maar vond het bij vlagen langdradig juist door die uitvoerige bespreking van vrijwel ieder gepubliceerd werk.

Ook stilistisch is er enige afstand tot de ideale biografie. Een andere recensent vond het proza nogal schools en wees op opsommingen, herhalingen en lange citaten. Bovendien is niet altijd duidelijk wanneer een passage rechtstreeks afkomstig is uit een gesprek met Ruyslinck en wanneer de biograaf zelf een interpretatie geeft. Dat kan de betrouwbaarheid van sommige persoonlijke passages enigszins vertroebelen.

Dat neemt niet weg dat Dubbellevens een belangrijke bijdrage vormt aan de documentatie van Ruyslincks leven en werk.