Er komt een moment in het oeuvre van sommige schrijvers waarop nieuwe boeken minder aanvoelen als verkenningen van onbekend terrein dan als terugkeer naar een landschap dat hen al een leven lang bezighoudt. Niet omdat ze niets nieuws meer te vertellen hebben, maar omdat bepaalde vragen eenvoudigweg niet verdwijnen. Liefde, verlies, herinnering, spijt: sommige thema’s blijven zich aandienen, telkens in een andere gedaante.
Met Een verwittigd man is niets waard keert Dimitri Verhulst terug naar een terrein dat hem vertrouwd is. Niet de uitbundige volkswereld van De helaasheid der dingen, niet de groteske maatschappijkritiek van Godverdomse dagen op een godverdomse bol, maar de binnenwereld van een man die probeert te begrijpen wat er van zijn leven is overgebleven nadat een liefde verdwenen is.
Centraal staat filmmaker Eric Finck, die een echtscheiding probeert te verwerken. Hij zoekt afleiding, structuur en misschien zelfs troost achter de piano, maar ontdekt al snel dat herinneringen zich niet laten wegspelen. Integendeel. Hoe meer hij probeert orde te scheppen in zijn leven, hoe nadrukkelijker het verleden zich opdringt. Wat volgt is geen klassieke roman waarin gebeurtenissen elkaar in hoog tempo opvolgen, maar een tocht door een bewustzijn dat voortdurend terugkeert naar dezelfde vragen.
Daarmee begeeft Verhulst zich op gevaarlijk terrein. Romans over verlies en zelfonderzoek dreigen gemakkelijk te verzanden in navelstaarderij. De grens tussen existentiële verdieping en zelfbeklag is dun. Dat risico is ook hier aanwezig, maar Verhulst beschikt over een kwaliteit die veel van zijn tijdgenoten missen: hij kan schrijven. Zijn zinnen hebben ritme, precisie en een vanzelfsprekende muzikaliteit. Zelfs wanneer de roman zich vooral in het hoofd van zijn protagonist afspeelt, blijft de taal in beweging.
Toch roept het boek een interessante vraag op. Hoe vaak kan een schrijver terugkeren naar dezelfde thematische bron zonder zichzelf te herhalen?
Die vraag is niet uniek voor Verhulst. Ze hangt boven het werk van veel grote auteurs. Michel Houellebecq schrijft al decennia variaties op dezelfde fundamentele melancholie: mannen die ontdekken dat liefde, verlangen en geluk zich niet laten organiseren volgens rationele principes. De decorstukken veranderen, de toon verschuift, maar de onderliggende wonde blijft dezelfde. Ook Verhulst lijkt in deze roman opnieuw een bekende deur te openen.
Dat hoeft geen bezwaar te zijn. Grote schrijvers worden vaak niet gekenmerkt door de veelheid van hun onderwerpen, maar door de diepte waarmee ze steeds opnieuw hetzelfde onderwerp benaderen. De vraag is dan niet of Verhulst zichzelf herhaalt, maar of hij erin slaagt nieuwe nuances te vinden.
Het antwoord is… genuanceerd.
Aan de ene kant bezit Een verwittigd man is niets waard onmiskenbaar momenten van inzicht. Verhulst begrijpt als weinig anderen hoe herinneringen werken. Ze verschijnen niet wanneer wij ze oproepen, maar wanneer zij dat zelf willen. Een geur, een geluid, een toevallige gedachte kan een hele wereld opnieuw openen. De roman slaagt erin die grilligheid van het geheugen overtuigend voelbaar te maken.
Aan de andere kant blijft het boek soms te lang cirkelen rond zijn eigen melancholie. Eric Finck is vrijwel voortdurend aanwezig als filter tussen de lezer en de wereld. Daardoor ontstaat af en toe een gevoel van beslotenheid. Het verdriet krijgt weinig tegengewicht. De buitenwereld blijft vaak op afstand. Wat aanvankelijk intens aanvoelt, dreigt daardoor soms stilstand te worden.
Aan de andere kant blijft het boek soms te lang cirkelen rond zijn eigen melancholie.
Dat is wellicht de grootste zwakte van de roman. Niet dat hij te weinig verhaal bevat, maar dat hij zo sterk vertrouwt op introspectie dat andere perspectieven nauwelijks binnenkomen. De lezer wordt ondergedompeld in het bewustzijn van één man, maar verlangt af en toe naar een raam dat wordt opengezet.
Toch zou het verkeerd zijn om dit boek uitsluitend langs die meetlat te beoordelen. Verhulst lijkt hier niet geïnteresseerd in grote maatschappelijke uitspraken of spectaculaire plotontwikkelingen. Hij onderzoekt iets veel bescheidener en misschien ook veel moeilijker: hoe mensen verder leven nadat een belangrijk hoofdstuk afgesloten is.
Dat maakt Een verwittigd man is niets waard tot een roman over de nawerking van emoties. Niet over de breuk zelf, maar over de echo ervan. Over de manier waarop verloren liefdes zich blijven nestelen in het dagelijks leven, zelfs wanneer men rationeel allang weet dat terugkeer onmogelijk is.
Verhulst schrijft daarover met de mengeling van ironie, mededogen en zelfspot die zijn werk al jaren kenmerkt. Soms scherp, soms ontroerend, soms iets te nadrukkelijk. Maar altijd gedragen door een taalgevoel dat hem onderscheidt van veel van zijn generatiegenoten.
Is dit zijn meest vernieuwende boek? Waarschijnlijk niet. Is het zijn meest urgente roman? Ook dat niet. Maar het is wel een werk waarin een schrijver zichtbaar ouder wordt en de moed heeft om die ouderdom niet te verhullen. De bravoure van vroeger maakt steeds vaker plaats voor beschouwing. De woede voor berusting. De schaterlach voor een glimlach die iets weemoedigs heeft gekregen.
Misschien is dat uiteindelijk waar deze roman over gaat: het besef dat sommige verliezen niet verdwijnen, maar onderdeel worden van wie we zijn.
Niet voor lezers die op zoek zijn naar een meeslepende plot of een spectaculaire vernieuwing van Verhulsts oeuvre. Wel voor wie geïnteresseerd is in een schrijver die opnieuw afdaalt naar zijn vertrouwde thema’s en daar nog altijd enkele pijnlijke waarheden weet te vinden.
Een roman die minder geïnteresseerd is in wat voorbijgaat dan in wat blijft rondspoken.
Moord in het Grand Alpine Hotel
Grand-hotel Europa
Mystiek lichaam
De stad
De kassa rinkelt
Een beetje gek
De ondergang van Rome
Gezicht van het kwaad
Hamnet
Over grenzen
WinWin
Een kleine selectie van Librar. elk weekend in uw mailbox?
Bezette stad
Eline Vere
Grensoverschrijdende oprispingen
Het verlaten individu
Park Life
Het onmogelijke verlangen van de poëzie
De slinger van Foucault
De engel van Amsterdam
Revolusi
Kom hier dat ik u kus
Microkosmos
Gewassen vlees











































