Gerards Godsverlangen

Over Gerard Reve zijn inmiddels bibliotheken volgeschreven, maar toch blijft hij een raadsel. Was hij een oprechte gelovige of een briljante provocateur? Was zijn katholieke geloof de kern van zijn schrijverschap of juist een literair decor waarin hij zijn fascinaties, verlangens en obsessies kon uitspelen? Gerards Godsverlangen van Jef Rademakers, met een nawoord van Reve-kenner Christophe Vekeman, kiest nadrukkelijk voor die vraag en probeert de religieuze dimensie van Reve opnieuw centraal te stellen.

Het boek is geen klassieke biografie en ook geen academische studie. Rademakers vertrekt vanuit zijn persoonlijke vriendschap met Reve in de jaren tachtig en negentig. Die relatie was hechter dan vaak wordt aangenomen. Samen maakten ze televisieprogramma’s, bezochten ze bedevaartsoorden en voerden ze gesprekken over geloof, kunst, erotiek en de dood. Ook uit de later gepubliceerde correspondentie tussen Reve en Rademakers blijkt hoe intens die uitwisseling was.

De grootste verdienste van het boek is dat het Reve niet reduceert tot de provocateur waarvoor hij vaak wordt gehouden. Natuurlijk komen de schandaalsfeer, de homo-erotische fantasieën, de ironie en de beroemde provocaties uitgebreid aan bod. Maar Rademakers laat zien dat achter die façade een man schuilging die zijn leven lang werd achtervolgd door religieuze vragen. Het verlangen naar God was geen bijkomstigheid in zijn werk, maar een drijvende kracht. Zijn bekering tot het katholicisme, zijn devotie voor Maria en zijn fascinatie voor mystiek waren meer dan literaire spelletjes.

Interessant wordt het boek juist wanneer die twee kanten van Reve botsen. De schrijver die zich overgaf aan blasfemische humor blijkt dezelfde man die urenlang kon nadenken over verlossing, eeuwigheid en genade. Rademakers beschrijft een Reve die voortdurend balanceerde tussen geloof en twijfel, tussen spot en eerbied. Dat spanningsveld verklaart wellicht waarom zijn werk vandaag nog altijd gelezen wordt. Hij was geen voorbeeldige katholiek, maar evenmin een cynicus die nergens in geloofde.

Toch is Gerards Godsverlangen niet helemaal vrij van subjectiviteit. Rademakers kende Reve persoonlijk en kijkt met zichtbaar respect naar zijn vriend. Daardoor ontstaat soms het gevoel dat de auteur meer getuige dan criticus wil zijn. Sommige interpretaties blijven dicht bij de persoonlijke herinnering en minder bij een bredere literaire analyse. Voor lezers die een volledig objectief portret verwachten, kan dat een beperking zijn.

Juist daarom is de aanwezigheid van Christophe Vekeman waardevol. Vekeman behoort tot de meest toegewijde hedendaagse Reve-lezers en plaatst het verhaal van Rademakers in een ruimer literair kader. Zijn betrokkenheid herinnert eraan dat Reve niet alleen een markante persoonlijkheid was, maar vooral een uitzonderlijk schrijver.

Het meest intrigerende aspect van het boek is misschien wel dat het geen definitief antwoord geeft op de vraag wie Gerard Reve werkelijk was. Zelfs binnen de Reve-studie blijft discussie bestaan over de oprechtheid van zijn geloof. Sommige commentatoren zien zijn katholicisme vooral als pose, terwijl anderen benadrukken dat zijn religieuze zoektocht authentiek was. Die discussie werd zelfs opnieuw gevoerd naar aanleiding van dit boek.

Maar misschien is juist dat onoplosbare raadsel de kern van Reve. Zijn literatuur draait niet om zekerheid, maar om verlangen. Niet om het vinden van God, maar om het zoeken naar God. In die zin is de titel van het boek bijzonder treffend. Het gaat niet over Gods aanwezigheid, maar over Godsverlangen: een verlangen dat nooit volledig wordt vervuld en daarom blijft voortbestaan.

Gerards Godsverlangen is daardoor meer dan een boek over Gerard Reve. Het is een beschouwing over geloof, twijfel, ironie en menselijke hunkering naar iets wat groter is dan het dagelijkse bestaan. Voor wie Reve leest als een van de grote Nederlandse schrijvers van de twintigste eeuw biedt het boek geen sluitende verklaring, maar wel een waardevolle sleutel tot een van de meest fascinerende aspecten van zijn werk. Misschien was Gerard Reve uiteindelijk niet zozeer een schrijver van antwoorden als wel een schrijver van verlangen. En precies daarin schuilt zijn blijvende aantrekkingskracht.