Het geheim

Een piano kan een leven beheersen. In Het geheim onderzoekt Anna Enquist wat er gebeurt wanneer muziek niet alleen een passie is, maar ook een manier om gevoelens uit te drukken, pijn te verdragen en uiteindelijk te vluchten voor wat niet onder woorden kan worden gebracht.

De roman draait om Wanda Wiericke, een getalenteerde pianiste die al op jonge leeftijd volledig door de muziek wordt opgeslokt. Als kind blijkt ze een natuurtalent en haar hele bestaan komt steeds meer in het teken van het pianospel te staan. Muziek wordt haar taal: wat ze niet kan of wil zeggen, probeert ze via haar instrument uit te drukken.

Aan de andere kant van het verhaal staat Bouw Kraggenburg, Wanda’s vroegere geliefde. Jaren nadat hun relatie is geëindigd, ontdekt hij toevallig dat Wanda niet, zoals hij altijd heeft gedacht, in Amerika woont en werkt. Hij leest dat zij haar muzikale carrière door ziekte heeft moeten opgeven en zich heeft teruggetrokken in een dorp in de Pyreneeën. Hij besluit haar op te zoeken. Daarmee worden heden en verleden langzaam naar elkaar toe getrokken.

Enquist vertelt het verhaal vanuit verschillende perspectieven en tijdlagen. Het heden wordt afwisselend bekeken door Bouw en Wanda, terwijl korte scènes uit Wanda’s verleden steeds meer duidelijk maken hoe zij geworden is wie ze is. Die structuur zorgt ervoor dat de lezer niet onmiddellijk alle antwoorden krijgt. Het verleden wordt stukje bij beetje ingevuld en daardoor krijgt de titel steeds meer betekenis.

Het sterkste aspect van de roman is de manier waarop Enquist muziek als psychologisch gegeven gebruikt. Ze schrijft niet alleen over een pianiste die toevallig muziek maakt, maar probeert voelbaar te maken wat het betekent wanneer een instrument jarenlang het middelpunt van iemands bestaan is. De technische kant van het pianospel krijgt daarbij een bijna lichamelijke betekenis. Enquist kon die wereld overtuigend beschrijven vanuit haar eigen muzikale achtergrond.

Tegelijkertijd gaat Het geheim nadrukkelijk over de grenzen van taal. Wanda kan zich via muziek uitdrukken op een manier die voor haar met gewone gesprekken niet mogelijk is. Daardoor ontstaat een interessant spanningsveld tussen twee mensen die elkaar ooit zeer nabij waren, maar elkaar uiteindelijk niet werkelijk hebben kunnen bereiken. De uitgever noemt naast de muziek dan ook geheimen, menselijk tekort en groot verdriet als belangrijke thema’s van de roman.

De roman heeft daardoor een melancholische ondertoon. Het gaat niet alleen over een verloren liefde, maar ook over gemiste mogelijkheden en de vraag hoeveel een mens van een ander werkelijk kan kennen. Bouw reist naar Wanda toe met de verwachting iets uit het verleden terug te vinden, maar het verleden laat zich natuurlijk niet eenvoudig opnieuw beleven.

Enquist schrijft geconcentreerd en psychologisch. Haar personages worden niet gereduceerd tot duidelijke goed-en-foutfiguren. Wanda heeft haar geheimen, Bouw zijn verwachtingen en herinneringen. Juist doordat beide personages hun eigen verhouding tot het verleden hebben, blijft er ruimte voor twijfel. Wat werkelijk gebeurd is en hoe het door de betrokkenen wordt herinnerd, vallen niet altijd samen.

Soms vraagt de voortdurende wisseling tussen heden en verleden wel enige aandacht van de lezer. Het verhaal ontvouwt zich bewust niet rechtlijnig. Maar die aanpak past bij de thematiek: ook de personages zelf proberen hun verleden te reconstrueren en betekenis te geven aan gebeurtenissen die nooit volledig zijn uitgesproken.

Het geheim is een roman over muziek als taal, maar ook over de onmogelijkheid om sommige dingen in woorden te vangen. Wanda heeft haar leven aan de piano gewijd, terwijl de mensen om haar heen proberen te begrijpen wat er achter haar muzikale talent en haar zwijgen schuilgaat. Uiteindelijk blijkt dat muziek misschien troost kan bieden, maar niet noodzakelijk alle geheimen kan oplossen.