Het gezoem van bijna alles

Soms verandert een mensenleven niet door een grote gebeurtenis, maar door een nauwelijks hoorbaar geluid. In Het gezoem van bijna alles kiest Coco Schrijber voor precies zo’n subtiel uitgangspunt. Haar hoofdpersoon Cato Goudschenker leeft al jaren in een zorgvuldig gekoesterde stilstand, totdat een vergeten belofte zich opnieuw aandient. Wat volgt is geen spectaculaire roman vol dramatische wendingen, maar een diep ontroerende verkenning van rouw, moed en de mogelijkheid om opnieuw verbinding te maken met het leven.

Cato is postbode. Zij bezorgt dagelijks de woorden van anderen, terwijl haar eigen leven vrijwel tot stilstand is gekomen. Sinds haar twee zoontjes negen jaar eerder bij een tragisch ongeluk om het leven kwamen, lijkt de tijd voor haar nauwelijks nog vooruit te bewegen. Ze zit op haar bankje, vergroeid met een mimosa, drinkt wijn, kijkt naar de wereld en leeft tussen herinnering en verdoving. Haar glazen oog, dat begint te tranen wanneer de wind uit het zuidwesten waait, wordt een krachtig beeld voor een verdriet dat zich niet langer openlijk laat tonen, maar nooit werkelijk verdwijnt.

Wanneer haar buurvrouw plotseling overlijdt, begint de zorgvuldig opgebouwde stilte te scheuren. Langzaam keert een oude belofte terug: de beslissing om niet langer uitsluitend te overleven, maar opnieuw iets te ondernemen dat groter is dan haar eigen angst. Vanuit dat kleine kantelpunt ontvouwt Schrijber een roman over de moed om na een onherstelbaar verlies toch weer verantwoordelijkheid te nemen voor het eigen leven.

De kracht van Het gezoem van bijna alles ligt niet in de plot, maar in de manier waarop Schrijber haar personages tot leven brengt. Cato is geen heldin en ook geen tragisch slachtoffer. Zij is een vrouw die zich heeft teruggetrokken uit de wereld zonder haar volledig los te laten. Juist die menselijke dubbelzinnigheid maakt haar tot een onvergetelijke hoofdpersoon. Haar verdriet bepaalt haar bestaan, maar definieert haar niet volledig.

Zoals de titel al suggereert, speelt aandacht een centrale rol. Het gezoem verwijst naar alles wat zich voortdurend om mensen heen afspeelt, maar waar zij zelden werkelijk naar luisteren. Kleine ontmoetingen, toevallige gebeurtenissen en ogenschijnlijk onbeduidende details krijgen langzaam een grotere betekenis. Schrijber laat zien dat juist in het alledaagse de mogelijkheid tot verandering schuilt.

Haar stijl is beheerst en poëtisch tegelijk. Iedere zin lijkt zorgvuldig gewogen, zonder ooit gekunsteld te worden. Filosofische beschouwingen ontstaan organisch uit de gedachten van de personages en blijven altijd verbonden met de concrete werkelijkheid. Daardoor krijgt de roman een bijzondere lichtheid, ondanks de zwaarte van de thematiek. Humor en melancholie bestaan voortdurend naast elkaar.

Een belangrijk motief is de betekenis van brieven. Als postbode brengt Cato dagelijks boodschappen van anderen rond, maar wanneer zij zelf enkele zinnen opschrijft, zet zij onverwacht een reeks gebeurtenissen in gang die niet meer terug te draaien zijn. Schrijber laat daarmee zien hoe woorden levens kunnen verbinden, veranderen of genezen. Schrijven wordt een daad van moed.

Onder de oppervlakte onderzoekt de roman fundamentele vragen over verlies en veerkracht. Kan een mens na een ondenkbaar drama opnieuw leren leven? Is trouw aan de doden hetzelfde als stilstaan? En hoeveel moed vraagt het om opnieuw hoop toe te laten? Schrijber geeft geen eenvoudige antwoorden, maar schetst een overtuigend beeld van een vrouw die langzaam ontdekt dat herinneren en verder leven elkaar niet uitsluiten.

Niet voor niets werd Het gezoem van bijna alles bekroond met de BNG Lezersjuryprijs en genomineerd voor onder meer de Libris Literatuur Prijs, de Boekenbon Literatuurprijs, de Hans Vervoortprijs en De Inktaap. De roman overtuigt zowel door zijn literaire kwaliteit als door zijn grote emotionele zeggingskracht.