In Het huis van de moskee vertelt Kader Abdolah het verhaal van een grote Iraanse familie tegen de achtergrond van een land dat in enkele jaren tijd ingrijpend verandert. Wat begint als een relatief rustig familieleven, wordt langzaam overschaduwd door de politieke en religieuze omwentelingen die uiteindelijk leiden tot de Iraanse Revolutie van 1979 en de machtsgreep van ayatollah Khomeini. De roman verscheen oorspronkelijk in 2005 en werd genomineerd voor de Libris Literatuurprijs en de NS Publieksprijs.
Centraal staat Aga Djan, het hoofd van een invloedrijke familie en de eigenaar van een tapijthandel. Hij woont met zijn familie in het huis van de moskee, een plek waar verschillende generaties samenleven en waar religie, familie en dagelijks leven nauw met elkaar verbonden zijn. Vanuit deze besloten wereld kijkt de lezer mee naar de veranderingen in de Iraanse samenleving.
Aanvankelijk lijkt het leven overzichtelijk. De familie heeft haar eigen tradities en verhoudingen en de moskee vormt een belangrijk middelpunt van de gemeenschap. Maar langzaam dringt de politiek het huis binnen. De opkomst van radicale ayatollahs zorgt ervoor dat oude verhoudingen beginnen te verdwijnen. Mensen die vroeger vrienden waren, komen tegenover elkaar te staan. Religie verandert van een vanzelfsprekend onderdeel van het dagelijks leven in een instrument van politieke macht.
Dat is een van de sterkste kanten van de roman. Abdolah laat de revolutie niet alleen zien als een historische gebeurtenis, maar vooral als iets dat ingrijpt in het persoonlijke leven. Een politieke omwenteling betekent uiteindelijk dat families uit elkaar vallen, dat geliefden tegenover elkaar komen te staan en dat mensen keuzes moeten maken die ze eerder nooit hadden hoeven maken.
De roman geeft bovendien een beeld van een islamitische samenleving die veel genuanceerder is dan het westerse beeld van Iran als een homogeen religieus land. Er bestaan verschillende opvattingen over geloof, politiek en de plaats van de islam in de samenleving. Juist wanneer het radicalisme sterker wordt, wordt zichtbaar wat er verloren gaat: een religieuze traditie die ook ruimte liet voor gematigdheid, twijfel en persoonlijke vrijheid.
Abdolah besteedt daarbij veel aandacht aan de positie van vrouwen. De vrouwen in het huis van de moskee worden niet uitsluitend als slachtoffers van de maatschappelijke veranderingen beschreven. Ze reageren ieder op hun eigen manier en proberen binnen de beperkingen van hun omgeving hun eigen keuzes te maken. Daardoor wordt de roman ook een verhaal over veranderende ideeën over vrijheid en zelfstandigheid.
De historische achtergrond is belangrijk, maar Het huis van de moskee blijft in de eerste plaats een familieroman. De vele personages en onderlinge relaties maken het boek omvangrijk, maar zorgen er ook voor dat de politieke geschiedenis een menselijke dimensie krijgt. De lezer ziet niet alleen wat er met Iran gebeurt, maar vooral wat die veranderingen met individuele mensen doen.
De historische achtergrond is belangrijk, maar Het huis van de moskee blijft in de eerste plaats een familieroman.
De stijl van Abdolah is eenvoudig en beeldend. Hij schrijft in het Nederlands, maar zijn vertelwijze draagt duidelijk de invloed van de Perzische verteltraditie. Daardoor heeft de roman soms iets van een kroniek of een mondeling verteld familieverhaal. Recensent Jona Lendering wijst er terecht op dat het boek ondanks zijn Nederlandse taalgebruik sterk als een Perzisch verhaal aanvoelt.
Die stijl werkt meestal goed. Abdolah vertelt met veel aandacht voor details, gebruiken en personages en weet de geschiedenis toegankelijk te maken zonder er een geschiedenisboek van te maken. De eenvoudige zinnen geven het verhaal bovendien iets sprookjesachtigs, vooral in het begin, wanneer het leven in het huis van de moskee nog betrekkelijk rustig is.
Naarmate de revolutie dichterbij komt, verandert ook de toon. De sfeer wordt steeds dreigender. De radicalisering maakt duidelijk dat vrijheid niet vanzelfsprekend is en dat religie, wanneer zij onderdeel wordt van een politieke machtsstrijd, een heel andere betekenis kan krijgen.
Juist dat contrast geeft de roman zijn kracht. Abdolah zet de gematigde wereld van Aga Djan tegenover de steeds radicalere interpretatie van de islam. Daarmee is Het huis van de moskee geen aanklacht tegen de islam als religie, maar vooral tegen fundamentalisme en de manier waarop geloof kan worden gebruikt om macht uit te oefenen.
Soms voelt de roman door het grote aantal personages en gebeurtenissen een beetje complex aan. Niet iedere verhaallijn heeft dezelfde overtuigingskracht en sommige personages blijven meer onderdeel van het grotere familieverhaal dan dat ze volledig worden uitgediept. Toch past die veelheid ook bij de opzet: Abdolah wil een hele samenleving laten zien, niet alleen één hoofdpersoon.
Céline
De kassa rinkelt
De slinger van Foucault
Occo
De schoft
Het was mijn verdomde plicht
De Hit Encyclopedie
Rik Wouters. Een biografie
Honger
22 banen
Zuiver
Een kleine selectie van Librar. elk weekend in uw mailbox?
Als je Vuilnis heet
Een tijdloze liefde
Hou België gezond
Autobiografie van mijn lichaam
De lach van Chesterton
Weerborstels
Waarom voelen veel boekhandels tegenwoordig als lifestylewinkels?
Kleine filosofie van het rijtjeshuis
De verdronkene
In de sterren het staat geschreven
Ola en de dingen
Vrouw van zand










































