Hoop

Hoop is een merkwaardig begrip geworden. In een tijd van klimaatverandering, oorlog, technologische ontwrichting en politieke onzekerheid lijkt de toekomst eerder iets om ons zorgen over te maken dan naar uit te kijken. In Hoop onderzoekt Philipp Blom wat er dan nog overblijft. Hij maakt daarbij een belangrijk onderscheid tussen optimisme en hoop. Optimisme verwacht dat het goed komt, hoop weet juist dat niets vanzelf goed komt.

Daarmee is dit geen opgewekt zelfhulpboek. Blom schrijft juist kritisch over een vorm van optimisme die problemen wegredeneert. Werkelijke hoop begint volgens hem bij het onder ogen zien van de werkelijkheid. Pas wanneer we erkennen dat de toekomst onzeker en soms bedreigend is, kunnen we nadenken over wat we eraan kunnen veranderen.

Blom verbindt die gedachte met de geschiedenis. In een religieuze wereld kon hoop lange tijd worden gekoppeld aan een hiernamaals en een vooraf bepaalde toekomst. In een geseculariseerde samenleving ligt de verantwoordelijkheid veel nadrukkelijker bij de mens zelf. Een betere wereld wordt niet beloofd, ze moet worden gemaakt. Hoop wordt daardoor geen gevoel, maar een vorm van verantwoordelijkheid.

Het boek is bovendien persoonlijker dan Bloms historische studies. Hij verweeft filosofische gedachten met herinneringen, ontmoetingen en voorbeelden uit literatuur en geschiedenis. Vooral zijn aandacht voor verbeelding is interessant. Wie zich geen andere toekomst kan voorstellen, zal haar ook moeilijk kunnen nastreven.

Zijn redenering wordt het sterkst wanneer hij hoop tegenover fatalisme plaatst. Pessimisme kan scherp zijn, maar wanneer het eindigt in de overtuiging dat niets meer te veranderen valt, wordt het verlammend. Hoop betekent niet dat succes verzekerd is. Ze betekent dat onzekerheid geen reden mag zijn om niets te doen.

Daarin schuilt ook de actualiteit van het boek. De problemen waarvoor we staan zijn groot en oplossingen zijn niet gegarandeerd. Toch blijft volgens Blom de keuze bestaan tussen afwachten en proberen. Juist omdat de toekomst niet vastligt, hebben menselijke beslissingen betekenis.

Hoop is met zijn 176 pagina’s geen zwaar filosofisch traktaat, maar een toegankelijke en persoonlijke beschouwing over een begrip dat we gemakkelijk gebruiken zonder erover na te denken. Blom geeft hoop haar betekenis terug door haar te ontdoen van goedkoop optimisme. Hoop is niet geloven dat alles goed komt. Het is accepteren dat het misschien niet goed komt en toch besluiten dat verandering de moeite van het proberen waard is.