Ik, Jan Cremer 2

Met Ik, Jan Cremer 2 trok Jan Cremer de lijn van zijn spraakmakende debuut onverminderd door. Opnieuw kiest hij voor een compromisloze stijl waarin bravoure, satire en autobiografie samensmelten tot een roman die de gevestigde orde uitdaagt. Waar veel schrijvers nuance zoeken, kiest Cremer voor de aanval.

De roman volgt de schrijver tijdens zijn omzwervingen door Europa en Amerika. Hij is kunstenaar, avonturier, verleider en buitenstaander tegelijk. Overal waar hij komt, botst hij met autoriteiten, maatschappelijke conventies en burgerlijke zekerheden. Religie, politiek, kunst en liefde worden met dezelfde meedogenloze energie onder vuur genomen.

Net als in het eerste deel is de grens tussen werkelijkheid en mythe nauwelijks van belang. Cremer creëert zijn eigen universum, waarin hijzelf de onverwoestbare held is. Zijn verhalen zijn groter dan het leven, vol snelle auto’s, mooie vrouwen, drank, geweld en eindeloze reizen. Of alles letterlijk gebeurd is, doet uiteindelijk weinig ter zake. De overdrijving is een wezenlijk onderdeel van zijn literaire stijl.

Wat Ik, Jan Cremer 2 onderscheidt van veel autobiografische romans is de tomeloze energie waarmee het geschreven is. De zinnen zijn kort, direct en ritmisch. Cremer schrijft alsof hij voortdurend onderweg is, zonder tijd om stil te staan. Dat geeft het boek een enorme vaart en maakt het, ondanks zijn leeftijd, nog altijd verrassend leesbaar.

Onder de ruwe buitenkant schuilt echter meer dan provocatie alleen. Cremer presenteert zich als de eeuwige rebel, maar tegelijk is hij voortdurend op zoek naar vrijheid, erkenning en liefde. Zijn personage leeft volgens eigen regels, maar betaalt daarvoor ook een prijs. Achter de opschepperige toon klinkt regelmatig de stem van iemand die nergens echt thuis lijkt te horen.

Literair was Ik, Jan Cremer 2 opnieuw een provocatie. De roman tartte de goede smaak én critici en bevestigde Cremers reputatie als enfant terrible van de Nederlandse literatuur. Juist die compromisloze houding maakt hem voor een groot publiek aantrekkelijk. Hij schreef niet om te behagen, maar om los te schudden.

Ruim een halve eeuw later heeft het boek nauwelijks aan kracht ingeboet. Sommige opvattingen voelen onmiskenbaar gedateerd, maar de energie, de stijl en de ontembare drang naar vrijheid maken Ik, Jan Cremer 2 nog altijd tot een fascinerend tijdsdocument. Het is een roman die leest als een lange, onstuimige rit waarin de schrijver voortdurend de grenzen opzoekt van wat literatuur kan en mag zijn.