Ik kom hier nog op terug

Iedereen kent momenten die blijven terugkeren in gedachten. Een verkeerde beslissing, een gemiste kans, een gebeurtenis die anders had kunnen aflopen. Wat als je nog één keer terug kon gaan? Wat als je de mogelijkheid kreeg om een fout recht te zetten? Die vraag vormt het kloppende hart van Ik kom hier nog op terug, de roman waarmee Rob van Essen opnieuw laat zien hoe moeiteloos hij het alledaagse met het onwaarschijnlijke weet te verbinden.

De hoofdpersoon, Rob Hollander, kijkt terug op zijn jeugd en op een gebeurtenis die hem nooit helemaal heeft losgelaten. Het verleden ligt als een schaduw over zijn leven, ook al wordt pas geleidelijk duidelijk waarom. Wanneer hij als journalist oude studiegenoten probeert op te zoeken voor een artikel, komt hij terecht in een keten van gebeurtenissen die steeds vreemder vormen aanneemt. Wat begint als een zoektocht naar mensen uit zijn verleden, verandert langzaam in een zoektocht naar het verleden zelf.

Van Essen heeft weinig belangstelling voor realisme in de traditionele betekenis van het woord. Zoals eerder in De goede zoon en Miniapolis schuift hij de werkelijkheid een stukje opzij om ruimte te maken voor grotere vragen. Teleportatie, tijdreizen en andere onwaarschijnlijke verschijnselen worden niet gebruikt om technische mogelijkheden te onderzoeken, maar om menselijke dilemma’s zichtbaar te maken.

Dat maakt Ik kom hier nog op terug geen sciencefictionroman in de gebruikelijke zin van het woord. De fantastische elementen dienen vooral als instrument om na te denken over schuld, verantwoordelijkheid en de behoefte om het eigen levensverhaal te herschrijven. De centrale vraag is niet hoe tijdreizen werkt, maar wat iemand ermee zou doen wanneer het werkelijk mogelijk was.

Gaandeweg wordt duidelijk dat de roman draait om de gedachte dat mensen voortdurend op zoek zijn naar verklaringen voor hun leven. We proberen verbanden te ontdekken, fouten te begrijpen en gemiste kansen betekenis te geven. Maar wat gebeurt er wanneer je daadwerkelijk de kans krijgt om in te grijpen? Wordt het verleden daardoor beter, of ontstaat er alleen een nieuwe vorm van onzekerheid?

Religieuze motieven spelen daarbij een opvallende rol. Zonder ooit een religieuze roman te worden, bevat het boek tal van verwijzingen naar geloof, verlossing en oordeel. Personages vragen zich af of hun lot gestuurd wordt door hogere krachten, door technologie of simpelweg door toeval. Van Essen geeft geen eenduidige antwoorden. Hij gebruikt die vragen vooral om de lezer na te laten denken over zijn eigen verantwoordelijkheid.

Een van de sterkste aspecten van de roman is de manier waarop ernst en humor voortdurend naast elkaar bestaan. De situaties waarin de personages terechtkomen zijn soms absurd, maar nooit vrijblijvend. Achter de speelsheid schuilt steeds een serieuze onderlaag. Juist daardoor blijft het boek boeien. Het nodigt uit tot nadenken zonder ooit zwaar of belerend te worden.

Stilistisch blijft van Essen trouw aan zijn bekende aanpak. Zijn proza leest soepel, zijn dialogen zijn levendig en zijn observaties vaak droogkomisch. Hij bezit het zeldzame talent om de vreemdste gebeurtenissen volkomen vanzelfsprekend te laten lijken. Daardoor accepteert de lezer zonder veel moeite een wereld waarin de grenzen van tijd en ruimte minder vast blijken dan gedacht.

Wat Ik kom hier nog op terug uiteindelijk zo interessant maakt, is dat het niet gaat over technologie of wetenschap, maar over iets veel menselijkers. Het boek onderzoekt de hardnekkige wens om terug te keren naar een moment waarop alles nog openlag. Om nog één keer een andere keuze te maken. Om alsnog de juiste woorden te vinden.

Maar van Essen suggereert ook dat het leven zich niet laat herschrijven als een manuscript. Het verleden blijft aanwezig, niet omdat het veranderd kan worden, maar omdat het deel uitmaakt van wie wij zijn geworden.

Met Ik kom hier nog op terug schreef Rob van Essen een intelligente, speelse en tegelijk ontroerende roman over herinnering, verantwoordelijkheid en de vraag of een mens ooit werkelijk met zichzelf in het reine kan komen. Zoals zijn beste werk laat het boek zich niet gemakkelijk onderbrengen in één genre. Het is tegelijk avontuur, gedachte-experiment en psychologisch portret.

En vooral een roman die de lezer dwingt na te denken over een vraag die iedereen kent: als je terug kon gaan, wat zou je dan veranderen?