In opdracht van Hare Majesteit

Wat doet een ambassadeur wanneer een land waar hij werkt plotseling in oorlog raakt? Hoe blijf je diplomaat wanneer de machthebbers tegenover wie je moet onderhandelen zelf onderdeel van het probleem zijn? En hoeveel invloed heeft een Nederlandse ambassadeur eigenlijk wanneer de geschiedenis zich ter plaatse in hoog tempo voltrekt?

Voor In opdracht van Hare Majesteit sprak Twan Huys met Nederlandse diplomaten die hun loopbaan niet uitsluitend achter een bureau of tijdens officiële ontvangsten doorbrachten. Hun werk speelde zich af tegen de achtergrond van oorlog, revolutie en politieke crises. Huys laat hen vooral zelf vertellen wat er gebeurt wanneer de theorie van diplomatie botst met de werkelijkheid.

Dat levert een ander soort diplomatiek boek op. Geen analyse van internationale betrekkingen, maar verhalen van mensen die er middenin zaten. De ambassadeurs vertellen over evacuaties, onverwachte ontmoetingen, politieke spanningen en de momenten waarop een ogenschijnlijk kleine beslissing grote gevolgen kan hebben. Huys begrijpt daarbij goed dat juist de details een verhaal interessant maken.

Zijn aanpak is typisch journalistiek: hij blijft grotendeels op de achtergrond en probeert zijn gesprekspartners aan het praten te krijgen. Dat is tegelijk de kracht en de beperking van het boek. We krijgen een direct beeld van de diplomaten, maar vrijwel uitsluitend door hun eigen ogen. Hun herinneringen zijn persoonlijk en soms gekleurd door de positie die zij destijds innamen. Een kritische tegenstem ontbreekt regelmatig.

Toch zijn het juist die persoonlijke perspectieven die het boek zijn waarde geven. Een ambassadeur blijkt geen almachtige vertegenwoordiger van Nederland, maar iemand die in een crisissituatie vaak moet opereren met beperkte informatie en weinig bewegingsruimte. Achter diplomatieke taal zitten mensen die risico’s moeten inschatten, beslissingen moeten nemen en soms moeten wachten tot anderen beslissen.

Dat maakt In opdracht van Hare Majesteit ook nu nog leesbaar. De concrete gebeurtenissen behoren voor een groot deel tot een andere geopolitieke periode, maar het dilemma van de diplomaat is tijdloos: hoe onderhoud je contacten met mensen en regimes waarmee je het fundamenteel oneens kunt zijn?

Huys schrijft helder en zonder de verhalen onnodig zwaar te maken. Hij heeft oog voor het menselijke detail en weet een interview zo te structureren dat de diplomatieke wereld niet alleen uit protocollen en beleidsnota’s bestaat. Tegelijk blijft het boek vrij compact. Sommige verhalen zouden gebaat zijn geweest bij meer context of een diepere journalistieke uitwerking.

De titel verwijst naar de koningin, maar het koningshuis is niet het werkelijke onderwerp. Hare Majesteit staat hier vooral voor de Nederlandse staat waarvoor de diplomaten werken. Het boek gaat uiteindelijk over de mensen die namens Nederland opereren wanneer de omstandigheden allesbehalve ceremonieel zijn.

De interessantste kwaliteit van In opdracht van Hare Majesteit is dat Huys diplomatie ontdoet van haar formele buitenkant. Hij laat zien dat achter een ambassade, een officiële ontvangst of een diplomatiek telegram vaak een ingewikkeld menselijk verhaal schuilgaat. Soms is er invloed, soms overtuigingskracht, maar soms ook vooral het besef dat je weinig kunt doen.

Als journalistiek boek is het daardoor bescheiden van opzet, maar effectief in zijn bedoeling. Huys probeert geen grote theorie over diplomatie te formuleren. Hij laat mensen vertellen over de momenten waarop hun vak er werkelijk toe deed. Precies daarin ligt de blijvende waarde van dit vroege boek van een journalist die later vooral bekend zou worden als interviewer en televisiepresentator.