Joegoslavië

In Joegoslavië. Kroniek van zes of zeven landen reist Johan de Boose door een land dat niet meer bestaat, maar waarvan de geschiedenis nog altijd zichtbaar is in het landschap, de steden en de herinneringen van zijn inwoners. Hij bezoekt Noord-Macedonië, Kosovo, Servië, Kroatië, Slovenië, Montenegro en Bosnië-Herzegovina en verbindt zijn reiservaringen met de geschiedenis van het voormalige Joegoslavië. De Boose kent de regio al tientallen jaren, spreekt de talen en heeft er uitgebreid onderzoek gedaan. Daardoor is dit geen reisboek dat alleen beschrijft wat een bezoeker vandaag aantreft, maar een poging om te begrijpen wat Joegoslavië ooit was en waarom het uiteenviel.

De kracht van het boek ligt in de combinatie van persoonlijke betrokkenheid en historische kennis. De Boose reist niet alleen langs bekende plaatsen als Sarajevo, Srebrenica en het Merelveld, maar zoekt ook naar minder zichtbare sporen van de verschillende geschiedenissen die in de regio over elkaar heen liggen. Hij spreekt met mensen en probeert hun ervaringen naast de grote historische verhalen te leggen. Daardoor ontstaat een beeld van Joegoslavië als een veel ingewikkelder geheel dan de eenvoudige tegenstelling tussen verschillende nationaliteiten en rivaliserende partijen doet vermoeden.

Die nuance is belangrijk. De Boose probeert de Joegoslavische geschiedenis niet vanuit één nationaal perspectief te vertellen en laat zien hoe verschillende herinneringen naast elkaar bestaan. Zijn boek is daarmee ook een waarschuwing tegen al te eenvoudige verklaringen van de oorlogen van de jaren negentig. Een bespreking in Streven waardeert juist die historische context en nuance, al wordt daarbij ook een enkele feitelijke onnauwkeurigheid gesignaleerd. Dat neemt weinig weg van de omvang en eruditie van de onderneming.

Tegelijkertijd is Joegoslavië door zijn omvang niet altijd gemakkelijk. De Boose wil veel vertellen en zijn reis wordt voortdurend verrijkt met historische, culturele en persoonlijke uitweidingen. De 52 pagina’s voetnoten laten zien hoeveel documentatie achter het boek schuilgaat, maar illustreren ook dat dit geen licht reisverhaal is. Soms kan de hoeveelheid kennis de persoonlijke reiservaring naar de achtergrond drukken.

Toch is juist die breedte uiteindelijk overtuigend. De Boose probeert niet alleen te verklaren waarom een land uiteenviel, maar vraagt zich ook af wat er van een verdwenen land blijft bestaan. In de herinneringen van mensen, in talen, landschappen en culturele verbindingen blijkt Joegoslavië nog altijd aanwezig. Daarmee wordt Joegoslavië niet alleen een geschiedenis van een verdwenen staat, maar ook een persoonlijk onderzoek naar herinnering, identiteit en de mogelijkheid van samenleven.

Joegoslavië. Kroniek van zes of zeven landen is een ambitieuze combinatie van reisboek, geschiedenis en persoonlijke kroniek. De omvang en rijkdom kunnen soms overweldigend zijn, maar de Boose weet zijn grote hoeveelheid kennis te verbinden aan een oprechte fascinatie voor de regio. Het resultaat is vooral waardevol omdat het weigert de geschiedenis van Joegoslavië tot één verhaal te reduceren.