Koerikoeloem

Koerikoeloem is een dichtbundel die zich weinig aantrekt van de gebruikelijke grenzen tussen poëzie en proza. Tjitske Jansen bouwt de bundel op uit korte herinneringen en anekdotes die samen een persoonlijke levensloop vormen. De titel is een fonetische verbastering van het Latijnse curriculum, maar klinkt tegelijk als een sprookjeswoord. Die dubbelheid past goed bij een bundel waarin het alledaagse voortdurend een vreemde, soms bijna magische lading krijgt.

De meeste teksten beginnen met ‘Er was’ of ‘Er waren’, een echo van het sprookjesachtige ‘Er was eens’. Vervolgens komen herinneringen voorbij aan familie, jeugd, relaties, geloof en andere gebeurtenissen uit het leven van de dichter. Jansen maakt daar geen chronologisch levensverhaal van. De fragmenten staan naast elkaar als losse scènes, maar door hun herhaling en opeenvolging ontstaat toch het gevoel van één doorlopend verhaal.

Juist de combinatie van directheid en humor maakt de bundel sterk. Jansen schrijft over persoonlijke ervaringen zonder ze zwaar aan te zetten. Een ogenschijnlijk onbeduidend voorval kan daardoor plotseling iets onthullen over een gezin, een verhouding of de manier waarop iemand naar zichzelf kijkt. Het verleden wordt niet nostalgisch teruggehaald, maar opnieuw bekeken vanuit het heden. Dat levert zowel ontroerende als absurde momenten op.

De sprookjesvorm zorgt bovendien voor een merkwaardige spanning. De herhaalde formulering ‘Er was’ klinkt aanvankelijk licht en speels, maar krijgt door de vele herhalingen ook iets bezwerends. Wat voorbij is, wordt telkens opnieuw opgeroepen. Tegelijkertijd duiken sprookjesfiguren en fantasie-elementen op tussen zeer concrete herinneringen. Daardoor ontstaat een wereld waarin Vrouw Holle, een antiaanbakpan, God en een familieherinnering zonder veel moeite naast elkaar kunnen bestaan.

Die werkwijze heeft ook een beperking. De opeenvolging van korte fragmenten kan opsommerig worden en de voortdurende herhaling van dezelfde beginformule verliest na verloop van tijd iets van haar verrassing. Ook blijft de grens tussen poëzie en proza bewust vaag. Dat maakt Koerikoeloem eigenzinnig, maar vraagt van de lezer wel bereidheid om het boek niet volgens traditionele poëtische verwachtingen te lezen.

Toch is precies die vorm uiteindelijk de kracht van de bundel. Koerikoeloem probeert een leven niet samen te vatten, maar laat zien hoe een leven uit herinneringen bestaat: losse scènes, mensen, mislukkingen, toevalligheden en momenten die pas achteraf betekenis krijgen. De humor voorkomt dat het persoonlijke verhaal zwaar wordt, terwijl de eenvoud van de formuleringen ruimte laat voor onderliggende emoties. Het is een ongewone, directe en vaak geestige bundel waarin Tjitske Jansen haar eigen levensloop omvormt tot een soort persoonlijk sprookje.