Lord M.

Arthur Japin kiest in Lord M. voor een geschiedenis waarin liefde, reputatie en macht voortdurend met elkaar botsen. Centraal staat William Lamb, Lord Melbourne, die als eerste minister de jonge koningin Victoria begeleidt wanneer zij op haar achttiende de Britse troon bestijgt. Victoria ziet in hem een vaderfiguur en vertrouweling. Wanneer zij nieuwsgierig wordt naar zijn verzwegen verleden, komt zijn huwelijk met Lady Caroline Lamb opnieuw tot leven. Daarmee verschuift de roman van het hof naar een huwelijk waarin liefde, trouw en overspel elkaar op pijnlijke wijze kruisen.

Japin vertelt een belangrijk deel van het verhaal vanuit William Lamb. Jaren na zijn huwelijk met Caroline kijkt hij terug op hun relatie, terwijl Victoria hem vraagt zijn ervaringen met liefde op schrift te stellen. Die constructie maakt Melbourne tot de man door wiens herinneringen we Caroline leren kennen. Dat is tegelijk een interessante keuze en een beperking. Caroline is zonder twijfel de meest flamboyante figuur van de roman: aristocratisch, eigenzinnig, androgyn en bereid de grenzen van de Londense samenleving op te zoeken. Maar omdat haar geschiedenis grotendeels door haar echtgenoot wordt verteld, blijft ze ook op afstand.

De verhouding tussen Caroline en Lord Byron vormt het dramatische middelpunt. Caroline raakt geobsedeerd door de dichter, die haar aanvankelijk aandacht geeft maar zich vervolgens van haar afkeert. Haar liefde wordt daardoor steeds wanhopiger en krijgt uiteindelijk een zelfdestructieve vorm. Japin laat zien hoezeer Caroline gevangen raakt in een gevoel dat niet wordt beantwoord. Haar gedrag is tegelijk provocerend en tragisch: zij probeert haar verlangen niet te verbergen, terwijl juist die openheid haar positie in de Victoriaanse samenleving steeds verder onder druk zet.

Daarmee raakt de roman aan een interessant verschil tussen liefde als privégevoel en liefde als publieke reputatie. Voor Caroline is haar verhouding tot Byron een allesoverheersende werkelijkheid; voor haar omgeving wordt zij steeds meer een schandaal. Melbourne staat ondertussen naast haar, maar kan haar niet terugbrengen naar het leven dat zij samen hadden. Zijn trouw krijgt daardoor iets dubbels. Hij blijft bij haar, maar juist die trouw maakt zijn positie ook pijnlijker. De vraag is niet alleen wie van wie houdt, maar ook wat iemand bereid is te verdragen wanneer liefde niet langer wederzijds is.

De tweede belangrijke laag is het Engeland waarin dit alles zich afspeelt. Victoria wordt als jonge vorstin geconfronteerd met de eisen van het koningschap en zoekt bij Melbourne raad over staatszaken en haar huwelijk. De politieke passages geven de roman een bredere historische achtergrond, maar vormen niet overal het sterkste gedeelte. Volgens de eerste grote recensie werkt de afwisseling tussen de persoonlijke terugblik en de politieke fragmenten niet altijd even soepel; de liefdesgeschiedenis heeft duidelijk meer dramatische kracht.

Dat geldt ook voor de stijl. Japin beschikt over voldoende materiaal om een meeslepende historische liefdesgeschiedenis te vertellen, maar hij kiest geregeld voor een plechtige verteltoon. De Volkskrant vond die stijl op sommige momenten zelfs grotesk-plechtig en merkte op dat de tragiek van Caroline daardoor minder sterk binnenkomt dan de stof zou kunnen doen vermoeden. Dat is een wezenlijk kritiekpunt: wanneer een personage zo uitzonderlijk is als Caroline Lamb, hoeft de taal haar niet voortdurend nog uitzonderlijker te maken.

Tegelijk zijn er passages waarin Japin juist overtuigend over liefde schrijft. Hij begrijpt dat een grote liefde niet noodzakelijk gelukkig maakt en dat trouw soms minder romantisch en veel pijnlijker is dan ontrouw. Melbourne wordt interessant wanneer hij niet als staatsman, maar als echtgenoot probeert te begrijpen wat er met Caroline gebeurt. Daar krijgt de roman meer psychologische diepte dan in de passages waarin de historische entourage vooral als decor fungeert.

De keuze voor historische figuren die werkelijk hebben bestaan, brengt bovendien een probleem met zich mee dat Japin zelf niet uit de weg gaat. In het nawoord vermeldt hij dat hij gebeurtenissen en uitspraken heeft samengevoegd of geschrapt om het verhaal geloofwaardig te maken. Lord M. moet daarom niet gelezen worden als een reconstructie waarin iedere scène historisch vaststaat. Het is een roman die een bekende historische verhouding interpreteert en haar personages een literaire binnenwereld geeft.

Daarmee wordt ook duidelijk waarom de jonge Victoria meer is dan alleen een historische figuur op de achtergrond. Zij vormt de aanleiding voor Melbournes terugblik en vertegenwoordigt tegelijk een nieuwe generatie die naar de ervaringen van haar voorganger kijkt. Zij wil weten wat liefde met iemand kan doen en zoekt bij Melbourne een antwoord. Zijn verhaal wordt daardoor niet alleen een herinnering aan Caroline, maar ook een poging om een jonge koningin iets te leren over een terrein waarop macht geen bescherming biedt.

Lord M. heeft uiteindelijk zijn sterkste momenten wanneer Japin de historische grootheid terugbrengt tot iets menselijks: een man die zijn vrouw trouw blijft terwijl zij verliefd is op een ander, een vrouw die haar verlangen niet kan beheersen en een jonge koningin die probeert te begrijpen wat liefde betekent. De roman is minder overtuigend wanneer de taal de emoties groter maakt dan ze al zijn en wanneer de politieke passages de vaart uit het verhaal halen.

Toch is de keuze voor Caroline Lamb een vruchtbare. Zij is geen historische voetnoot bij Lord Byron en evenmin alleen de echtgenote van Lord Melbourne. Haar gedrag, haar openlijke verlangen en haar weigering zich volledig aan de sociale verwachtingen van haar tijd te onderwerpen, maken haar tot de meest complexe figuur van de roman. Dat Japin haar uiteindelijk vooral via de herinneringen van Melbourne laat verschijnen, is tegelijk de belangrijkste beperking én een interessant onderdeel van het boek.

Lord M. is daarmee een historische roman over liefde die niet netjes binnen de grenzen van huwelijk, trouw of maatschappelijke reputatie blijft. Japin heeft een waargebeurde geschiedenis gekozen die al veel drama in zich draagt en probeert vooral de menselijke verhoudingen daarachter zichtbaar te maken. Niet alle stilistische keuzes overtuigen en Caroline blijft soms te veel het object van andermans herinneringen, maar de spanning tussen haar ontembare verlangen en Melbournes volgehouden trouw geeft de roman een duidelijke kern.