Mensen op Mars

Wat bezielt een mens om voorgoed afscheid te nemen van de aarde? Niet voor een verre reis of een wetenschappelijke expeditie, maar voor een enkele reis zonder mogelijkheid tot terugkeer. Die vraag vormt het vertrekpunt van Mensen op Mars, waarin Joris van Casteren een van de meest opmerkelijke technologische en filosofische dromen van deze eeuw onderzoekt: de kolonisatie van Mars.

Toen van Casteren in 2013 hoorde over het ambitieuze Mars One-project, was hij onmiddellijk gefascineerd. Twee Nederlandse ingenieurs wilden vanaf 2027 de eerste vier mensen naar Mars sturen om daar een permanente kolonie te stichten. Terugkeren zou onmogelijk zijn; de pioniers zouden hun leven op de rode planeet eindigen. Wat aanvankelijk als sciencefiction klonk, bleek een serieus initiatief waarvoor zich duizenden kandidaten uit de hele wereld aanmeldden.

Van Casteren beperkt zich niet tot een beschrijving van het project. Hij gaat op zoek naar de mensen achter de droom. Hij spreekt met de oprichters van Mars One, met kandidaten die bereid zijn hun leven op aarde definitief achter zich te laten, met wetenschappers, ingenieurs en andere deskundigen. Wat hen verbindt, is niet alleen nieuwsgierigheid naar het onbekende, maar ook een opmerkelijk geloof in de toekomst van de mensheid buiten onze eigen planeet.

Zoals altijd is van Casteren minder geïnteresseerd in de techniek dan in de mens. Achter de raketten, berekeningen en ruimtepakken ontdekt hij een verhaal over idealisme, ambitie en hoogmoed. Wat drijft iemand om alles achter te laten voor een wereld waarvan vaststaat dat hij er nooit meer zal vertrekken? En waar eindigt visionaire moed en begint gevaarlijke zelfoverschatting? Zonder te oordelen laat de auteur zijn gesprekspartners hun dromen en overtuigingen ontvouwen.

Zijn zoektocht voert hem bovendien langs plaatsen die al eeuwenlang deel uitmaken van de menselijke fascinatie voor Mars. Hij bezoekt het observatorium van Percival Lowell in Arizona, waar ooit werd gedacht dat er kanalen op de planeet zichtbaar waren, en reist naar de burcht buiten Praag waar Johannes Kepler en Tycho Brahe elkaar ontmoetten. Zo verbindt hij de hedendaagse ruimtevaart met eeuwen van wetenschap, verbeelding en menselijke nieuwsgierigheid. Mars blijkt niet alleen een planeet, maar ook een spiegel van de dromen die mensen door de geschiedenis heen hebben gekoesterd.

Van Casterens stijl past uitstekend bij dit bijzondere onderwerp. Met zijn kenmerkende mengeling van verwondering, nauwkeurige observaties en droge humor weet hij zelfs ingewikkelde technische kwesties toegankelijk te maken. Hij schrijft lichtvoetig zonder oppervlakkig te worden en behoudt steeds de kritische afstand die nodig is om de grootse ambities van Mars One in perspectief te plaatsen.

Onder de avontuurlijke oppervlakte schuilt een diepere laag. Mensen op Mars gaat uiteindelijk minder over ruimtevaart dan over de menselijke behoefte om grenzen te verleggen. Het boek stelt fundamentele vragen over vooruitgang, kolonisatie en de neiging van de mens om steeds nieuwe werelden te willen veroveren, vaak zonder eerst de oude volledig te begrijpen.

Juist die combinatie van reportage, wetenschapsgeschiedenis, filosofische reflectie en menselijke portretten maakt Mensen op Mars tot veel meer dan een boek over een ruimteproject. Van Casteren onderzoekt hoe grote utopieën ontstaan en waarom zij mensen blijven aantrekken, zelfs wanneer de prijs onvoorstelbaar hoog is.