Mevrouw Proper

Schoonmaken hoort bij het leven, maar zelden bij de verhalen die we erover vertellen. Martine D’haenen probeert daar verandering in te brengen met Mevrouw Proper, een boek dat niet alleen wil uitleggen hoe je ramen wast, stofzuigt en een huis netjes houdt, maar vooral wil laten zien dat ook in het huishouden ervaring, eenvoud en een zekere persoonlijkheid samengaan. Na dertien jaar als huishoudster bij De Verhulstjes heeft D’haenen bovendien iets wat de gemiddelde schoonmaakgids niet heeft: een publiek dat haar kent en vooral haar manier van doen waardeert.

Dat verklaart meteen waarom dit boek meer wil zijn dan een opsomming van poetsbeurten. D’haenen schrijft vanuit de praktijk. Ze gaat niet uit van ingewikkelde systemen of een kast vol gespecialiseerde producten, maar van het tegenovergestelde: met gewone middelen kun je volgens haar al bijzonder veel bereiken. Dat is een interessant uitgangspunt, juist in een tijd waarin het huishouden steeds vaker wordt omringd door een industrie van sprays, toestellen, geuren en wonderproducten. D’haenen lijkt daar een nuchter antwoord tegenover te zetten: je hebt vooral kennis, routine en een goede manier van werken nodig, een kop koffie en een stukje cake doen eveneens wonderen.

De titel Mevrouw Proper speelt daarbij handig met haar televisieverleden. Martine is niet zomaar iemand die schoonmaakt, ze is een personage geworden dat door kijkers wordt geassocieerd met orde, netheid en een uitgesproken eigen stijl. Het boek kan daardoor functioneren als een verlengstuk van die bekendheid, maar het interessante zal zijn of D’haenen erin slaagt verder te gaan dan het sympathieke televisiebeeld. De uitgever belooft niet alleen tips, maar ook het verhaal van de vrouw achter het bekende gezicht. Dat is belangrijk, want zonder haar persoonlijkheid zou een boek over poetsen al snel een tamelijk droge handleiding worden.

Precies daar lijkt de grootste charme van Mevrouw Proper te liggen. De huishoudelijke tips worden verbonden met verhalen en anekdotes, waardoor schoonmaken een decor wordt voor iets anders: de manier waarop iemand naar haar vak kijkt. D’haenen heeft dertien jaar lang in een omgeving gewerkt die voor televisie werd gefilmd en waarvan de bewoners zelf deel uitmaakten van het publieke leven. Dat levert ongetwijfeld een ander perspectief op dan een gewone huishoudelijke gids. De vraag is daarbij niet alleen hoe je een huis schoonmaakt, maar ook wat ‘proper’ eigenlijk betekent. Wanneer is iets schoon genoeg? Hoeveel tijd wil je in een huishouden steken? En hoeveel van onze obsessie met netheid is werkelijk noodzakelijk?

Dat maakt het onderwerp verrassend herkenbaar. Iedereen heeft immers zijn eigen normen. De een verdraagt zonder problemen een stapel tijdschriften en een beetje stof, terwijl de ander pas kan ontspannen wanneer alles op zijn plaats ligt. Het huishouden is daardoor ook een kwestie van gewoontes en verwachtingen. Een sterke huishoudgids geeft niet alleen instructies, maar leert de lezer efficiënter omgaan met die dagelijkse verplichtingen. D’haenen lijkt vooral dat praktische inzicht te willen meegeven: geen ingewikkelde theorie, maar weten waar je begint, wat werkelijk nodig is en welke producten je beter niet aansleept.

Daarmee onderscheidt Mevrouw Proper zich voorlopig ook van de vele boeken die van opruimen en schoonmaken bijna een levensfilosofie maken. Bij D’haenen lijkt de benadering veel aardser. Een schoon huis hoeft geen spiritueel project te worden. Het moet gewoon schoon zijn. Die nuchterheid kan precies haar aantrekkingskracht worden. De beste huishoudtips zijn immers vaak niet spectaculair. Ze besparen tijd, vermijden onnodig werk en maken duidelijk dat een goede routine meer oplevert dan voortdurend nieuwe producten aanschaffen.

Toch zal de uiteindelijke kwaliteit van het boek afhangen van de verhouding tussen persoonlijk verhaal en praktische inhoud. Wie vooral concrete tips zoekt, zal willen weten of die tips echt iets toevoegen aan wat al in talloze huishoudgidsen en online filmpjes te vinden is. Wie vooral voor Martine komt, zal juist meer willen lezen over haar ervaringen en haar kijk op het leven achter de schermen. Het gevaar is dus dat de twee kanten elkaar onvoldoende versterken en het boek blijft steken tussen een celebrityboek en een schoonmaakhandleiding. De belofte van anekdotes en een uitgesproken eigen stijl maakt echter nieuwsgierig naar de manier waarop D’haenen die twee werelden met elkaar verbindt.