Miniapolis

In veel romans bewegen personages zich doelgericht van het ene punt naar het andere. Ze hebben een missie, een verlangen of een probleem dat opgelost moet worden. In Miniapolis lijkt Rob van Essen bewust afstand te nemen van dat idee. Zijn personages zijn voortdurend onderweg, maar weten vaak zelf niet precies waarheen. Juist daarin schuilt de bijzondere aantrekkingskracht van deze merkwaardige en moeilijk te classificeren roman.

Wildervanck werkt op een kantoor dat zich toevallig bevindt in hetzelfde gebouw waarin hij woont. Om te vermijden dat zijn woon- en werkleven volledig samenvallen, ontwikkelt hij een eigenaardige gewoonte. Elke ochtend maakt hij eerst een omweg door de stad voordat hij aan zijn werkdag begint. Wat begint als een onschuldige routine krijgt een onverwacht vervolg wanneer zijn nieuwe collega Scherpenzeel hem op een dag volgt.

Vanaf dat moment ontspoort de logica van het dagelijks leven langzaam maar zeker.

De twee mannen brengen steeds meer tijd door buiten kantoor. Hun fietstochten worden langer, hun bestemming vager en hun terugkeer steeds onwaarschijnlijker. Wat aanvankelijk een kleine afwijking van de dagelijkse routine lijkt, groeit uit tot een bestaan waarin beweging belangrijker wordt dan aankomen.

Parallel aan dit verhaal volgt van Essen een jonge dakloze die geobsedeerd raakt door een vrouw die hem doet denken aan zijn overleden moeder. Hoewel hij weet dat dit onmogelijk kan zijn, laat hij zich leiden door een gevoel dat sterker blijkt dan de feiten. Ook hier ontstaat een zoektocht die zich nauwelijks laat verklaren door logica alleen.

Die dubbele verhaallijn illustreert een van van Essens grootste talenten. Zijn personages handelen zelden volledig rationeel. Zij slaan onverwachte zijwegen in, volgen intuïties die zij zelf nauwelijks begrijpen en laten zich meevoeren door toevalligheden. Daardoor ontstaat een wereld die vertrouwd aanvoelt en tegelijk licht ontwricht is.

In Miniapolis lijken mensen voortdurend op zoek naar iets wat zij niet kunnen benoemen.

Dat geeft de roman een dromerig karakter. De stad waarin de gebeurtenissen zich afspelen voelt herkenbaar, maar blijft tegelijkertijd ongrijpbaar. De tijd lijkt er anders te verlopen. Moderne technologie speelt nauwelijks een rol. De omgeving krijgt daardoor iets tijdloos, alsof de personages zich bewegen in een werkelijkheid die losstaat van de dagelijkse actualiteit.

Achter de speelse en soms absurde situaties schuilt echter een ernst die typisch is voor van Essen. Zijn romans gaan vaak over mensen die proberen betekenis te geven aan hun leven zonder over duidelijke antwoorden te beschikken. Ook hier worstelen de personages met verlies, eenzaamheid en de vraag hoe verder te gaan wanneer de gebruikelijke richtingaanwijzers ontbreken.

Vooral Scherpenzeel groeit uit tot een intrigerende figuur. Zijn verleden werpt een schaduw over alles wat hij doet. Zonder dat van Essen zwaar psychologiseert, wordt duidelijk hoe sterk oude gebeurtenissen een mensenleven kunnen blijven beïnvloeden. Zoals vaker in zijn werk gaat het niet om spectaculaire trauma’s, maar om de stille manieren waarop het verleden aanwezig blijft.

Wat Miniapolis bijzonder maakt, is dat de roman zich nauwelijks laat samenvatten in termen van plot. Natuurlijk gebeuren er dingen, maar de kracht van het boek ligt elders. Van Essen lijkt vooral geïnteresseerd in ontmoetingen, observaties en kleine verschuivingen in het bewustzijn van zijn personages. De reis is belangrijker dan de bestemming.

Dat vraagt enige bereidheid van de lezer. Wie een strak geconstrueerd verhaal verwacht waarin alle gebeurtenissen naar een duidelijk eindpunt leiden, zal misschien verrast worden. Wie zich echter laat meevoeren door de eigenaardige logica van de roman ontdekt een boek dat steeds rijker wordt naarmate het vordert.

Stilistisch blijft van Essen trouw aan zijn kenmerkende toon. Zijn proza is helder, licht ironisch en vaak geestig zonder nadrukkelijk grappig te willen zijn. Hij observeert zijn personages met mildheid en begrip. Zelfs wanneer hun gedrag vreemd of onverklaarbaar lijkt, behandelt hij hen nooit als karikaturen.

Uiteindelijk gaat Miniapolis over mensen die onderweg zijn zonder precies te weten waarheen. Dat klinkt misschien somber, maar van Essen maakt er geen pessimistische roman van. Integendeel. Zijn personages blijven zoeken, blijven bewegen en blijven proberen iets te maken van de omstandigheden waarin zij terechtgekomen zijn.

Misschien is dat de meest menselijke eigenschap die een romanpersonage kan bezitten.

Met Miniapolis schreef Rob van Essen een eigenzinnige, melancholische en vaak verrassend ontroerende roman over dwalen, zoeken en de kunst om verder te gaan zonder zekerheid over de bestemming.