Moeder, dochter, minnares

Moeder, dochter, minnares is een persoonlijke bundel die Heleen van Royen in 2020 publiceerde ter gelegenheid van haar twintigjarig schrijverschap. Het boek is geen roman, maar een verzameling columns en langere persoonlijke verhalen waarin verschillende kanten van haar leven en persoonlijkheid samenkomen. De centrale thema’s zijn liefde, moederschap, seksualiteit, ouder worden en de veranderende rollen die een vrouw gedurende haar leven vervult.

De titel geeft de opzet van de bundel meteen prijs. Van Royen kijkt terug op zichzelf als dochter en moeder, maar ook als vrouw en minnares. Die verschillende identiteiten worden niet strikt van elkaar gescheiden. Juist het naast elkaar bestaan ervan vormt het uitgangspunt van het boek. De persoonlijke verhalen laten zien hoe iemand gedurende haar leven voortdurend tussen verschillende rollen beweegt.

Een van de indringendste onderwerpen is het overlijden van haar beide ouders. Van Royen schrijft over de dag waarop zij hen begroef en over de emoties die daarmee gepaard gingen. Dat soort passages geeft de bundel een ernst die verder gaat dan de vaak luchtige en provocerende reputatie van de schrijfster.

Tegelijkertijd schuwt van Royen de lichtere en soms ronduit pikante kanten van haar leven niet. Ze schrijft openhartig over seksualiteit, onder meer over haar eerste ervaring met xtc samen met haar vriend Bart. Ook haar ontmoeting met George Michael en diens vriend Fadi Fawaz krijgt een plaats in de bundel. Zulke verhalen zijn typisch voor haar directe manier van schrijven: weinig verhullend en met een duidelijke voorkeur voor het persoonlijke detail.

Juist die openheid maakt de bundel herkenbaar als werk van van Royen. Ze schrijft niet alsof haar privéleven een terrein is dat beschermd moet worden tegen de lezer. Integendeel, ze gebruikt persoonlijke ervaringen als materiaal. Dat kan ontwapenend werken, maar soms ook nadrukkelijk of exhibitionistisch overkomen. De lezer moet bereid zijn haar openhartigheid te accepteren om de verhalen op hun waarde te kunnen beoordelen.

Naast seksualiteit en relaties krijgt ook het moederschap veel aandacht. Het boek verschijnt op een moment waarop van Royen inmiddels grootmoeder is geworden. Daarmee verandert haar positie opnieuw: ze is niet langer alleen dochter en moeder, maar krijgt een nieuwe generatie onder zich. Die ontwikkeling geeft de bundel een interessante tijdsdimensie. De verhalen bestrijken uiteindelijk twintig jaar van haar leven en laten zien hoe haar persoonlijke omstandigheden en perspectief veranderen.

Daarin ligt ook een van de sterkere aspecten van het boek. Van Royen probeert haar leven niet als een rechtlijnig succesverhaal te presenteren. De bundel bevat zowel humoristische als kwetsbare momenten. De ernst van verlies kan naast een lichtvoetige anekdote staan en een verhaal over seksualiteit kan worden gevolgd door een beschouwing over familie. Daardoor ontstaat een vrij breed zelfportret.

De stijl is direct, vlot en toegankelijk. Van Royen heeft weinig behoefte aan literaire omwegen en schrijft alsof ze rechtstreeks tegen de lezer praat. Dat past goed bij het genre van de column en het persoonlijke verhaal. De stukken zijn bovendien afzonderlijk goed leesbaar, waardoor het boek zich ook leent voor lezen in korte gedeelten.

Niet alle bijdragen hebben echter dezelfde kracht. Sommige verhalen zijn vooral interessant omdat ze iets vertellen over van Royens eigen leven of publieke persoonlijkheid. Wanneer die persoonlijke context minder aanspreekt, blijft er soms minder over. De bundel heeft daardoor niet overal dezelfde literaire diepgang als een goed opgebouwde roman.

Toch ontstaat er door de combinatie van de afzonderlijke stukken een duidelijk beeld van de auteur. Van Royen presenteert zichzelf als iemand die haar leeftijd, seksualiteit en veranderende levensomstandigheden niet probeert weg te drukken. Ze schrijft over ouder worden zonder zich daar voortdurend voor te verontschuldigen en over seksualiteit zonder er een zwaar onderwerp van te maken.

Dat maakt Moeder, dochter, minnares vooral interessant als persoonlijk tijdsdocument. Het boek laat zien hoe van Royen gedurende twintig jaar schrijverschap verschillende levensfasen heeft beleefd en hoe zij die ervaringen in haar werk heeft verwerkt. De bundel is daarmee tegelijk een terugblik en een momentopname.