Nader tot U

Wie Nader tot U vandaag openslaat zonder enige voorkennis, begrijpt misschien niet onmiddellijk waarom Gerard Reve ooit tegelijk als literair genie, provocateur, charlatan en bijna religieuze figuur werd gezien. De stijl oogt op het eerste gezicht archaïsch, de ironie schuurt voortdurend tegen ernst aan en de beroemde mengeling van katholicisme, erotiek en eenzaamheid lijkt soms op een zorgvuldig geregisseerde provocatie. Maar precies daarin schuilt de vreemdsoortige kracht van Reve: hij schreef alsof kitsch en mystiek perfect samen kunnen bestaan.

Nader tot U is geen roman in klassieke zin. Het boek beweegt zich tussen brieven, bekentenissen, fantasieën en groteske observaties. Reve schrijft niet lineair; hij cirkelt. Rond God, rond verlangen, rond schuld, rond lichamelijkheid en vooral rond de behoefte om gezien te worden in een wereld die tegelijk absurd en diep melancholisch aanvoelt.

Wat het boek vandaag nog altijd interessant maakt, is dat Reve voortdurend balanceert tussen oprechtheid en performance. Je voelt als lezer nooit volledig waar de schrijver eindigt en het personage “Gerard Reve” begint. Zelfs zijn meest intieme passages lijken soms half ironisch geënsceneerd. Maar misschien was dat precies zijn genialiteit: begrijpen dat modern geloof onmogelijk geworden was zonder theater.

Veel hedendaagse literatuur probeert authenticiteit te bewijzen door zo direct mogelijk te spreken. Reve deed het tegenovergestelde. Hij bouwde maskers, poses en rituelen — en werd daardoor soms eerlijker dan schrijvers die voortdurend transparant willen lijken.

Tegelijk blijft Nader tot U een boek dat weerstand oproept. Sommige passages voelen vandaag bewust decadent, provocerend of zelfmythologiserend. Reve bewonderde zichzelf soms bijna evenveel als zijn eigen zinnen. Maar zelfs dat narcisme heeft hier iets literairs. Alsof hij begreep dat schrijverschap ook een vorm van performancekunst is.

Misschien is dat uiteindelijk waarom Reve blijft bestaan terwijl zoveel brave literatuur verdwijnt: hij schreef niet om sympathiek gevonden te worden. Hij schreef om een universum rond zichzelf te bouwen — grotesk, geestig, vulgair, religieus en eenzaam tegelijk.

En vreemd genoeg voelt dat vandaag opnieuw moderner dan veel hedendaagse fictie.